Γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών
I. ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ
1. Επικροτεί τη δηλωμένη πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αναληφθεί κατά το β’ εξάμηνο του 2026 μια ενωσιακή πρωτοβουλία για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση κινδύνων. Τονίζει την ανάγκη προαγωγής της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή ως νέας αντίληψης περί κοινωνικής και οικονομικής αλλαγής, με τη συμμετοχή του συνόλου της κοινωνίας, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των τεχνικών αρμοδίων οργανισμών έτσι ώστε να ακολουθηθεί μια συνεπής, μετασχηματιστική και συντονισμένη προσέγγιση υπό άρτια πολυεπίπεδη διαχείριση, στην οποία θα λαμβάνονται υπόψη οι τοπικές ιδιαιτερότητες, κίνδυνοι και ευκαιρίες. Επισημαίνει ότι ο νομοθετικός χαρακτήρας της πρωτοβουλίας θα είναι ζωτικής σημασίας για τη νομοθετική ασφάλεια, τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και την έγκαιρη εφαρμογή των μέτρων για το κλίμα. Εισηγείται, επ’ αυτού, να τεθεί ένας στόχος σε επίπεδο ΕΕ ενόψει του 2050 όσον αφορά την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή.
2. Τονίζει ότι η κλιματική αλλαγή ενέχει σοβαρό μακροοικονομικό, δημοσιονομικό και χρηματοοικονομικό κίνδυνο με επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά, στον ασφαλιστικό τομέα, στους επενδυτές και στις αγορές. Αναγνωρίζει ότι η κλιματική κρίση πρέπει επίσης να θεωρείται κρίση στον τομέα της υγείας και ότι τα μέτρα μετριασμού της και προσαρμογής σε αυτήν, ιδίως δε οι λύσεις που βασίζονται στη φύση, αποφέρουν άμεσα οφέλη στον εν λόγω τομέα. Εφιστά την προσοχή, για παράδειγμα, στις εκτιμήσεις ότι η αύξηση του οικολογικού προσανατολισμού των πόλεων κατά 30 % θα μπορούσε να μειώσει έως και κατά 40 % τους θανάτους που προκαλούν τα κύματα καύσωνα .
3. Υπενθυμίζει ότι το 2023 καταγράφηκαν στην Ευρώπη 47 690 θάνατοι εξαιτίας της υπερθέρμανσης του πλανήτη και ότι μεταξύ των ετών 1980 και 2023 τα ακραία καιρικά και κλιματικά φαινόμενα προκάλεσαν οικονομικές ζημίες ύψους 738 δισ. ευρώ. Επισημαίνει ότι επείγει να εντατικοποιηθούν η εποπτεία και η αξιολόγηση των κλιματικών κινδύνων και των σχετικών τρωτών σημείων και να καταβληθεί μεγαλύτερη προσπάθεια προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή με σκοπό τη διαφύλαξη της ανταγωνιστικότητας, της ασφάλειας και της ευημερίας της ΕΕ μέσω της προστασίας των πολιτών, των οικοσυστημάτων, της γεωργίας, των υποδομών, των σημαντικών υπηρεσιών και της οικονομίας. Τονίζει ότι η προσαρμογή πρέπει να γίνει προορατικά και όχι εκ των υστέρων, με την πρόγνωση των κλιματικών κινδύνων και την ενσωμάτωση των στοιχείων της πρόληψης και της ετοιμότητας σε όλες τις συναφείς πολιτικές και τον αντίστοιχο σχεδιασμό. Επίσης, υπογραμμίζει ότι το κόστος σε περίπτωση αδράνειας θα είναι εκθετικά υψηλότερο από την αρχική επένδυση που απαιτείται για την προσαρμογή, όπως κατέδειξαν επίσης οι πρόσφατες φυσικές καταστροφές, και υπενθυμίζει επιπλέον ότι η παγκόσμια ανάγκη δημιουργεί ισχυρή ζήτηση για μη ρυπογόνες τεχνολογίες και καινοτομία.
4. Υπενθυμίζει, ακόμα, ότι η προβλεπόμενη οικονομική ζημία είναι πολύ άνισα κατανεμημένη μεταξύ των περιφερειών της Ευρώπης ανάλογα με τη γεωγραφική τους θέση, επιβαρύνοντας δυσανάλογα τις φτωχότερες και τις πιο ευάλωτες στην κλιματική αλλαγή, όπως τις νησιωτικές και τις εξόχως απόκεντρες περιοχές, καθώς και εκείνες που πλήττονται από πληθυσμιακή συρρίκνωση και δημογραφικές μεταβολές, οι οποίες αντιμετωπίζουν συνεπώς μεγαλύτερες δυσκολίες για τη λήψη μέτρων προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Τονίζει ότι, εάν δεν αντιμετωπιστούν, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα εντείνουν αυτές τις διαφορές, οξύνοντας τις υφιστάμενες κοινωνικές, οικονομικές και τοπικές ανισότητες και υπονομεύοντας τον στόχο της εδαφικής συνοχής που κατοχυρώνεται στην ίδια τη Συνθήκη της ΕΕ.
5. Υπογραμμίζει τις αρχές της επικουρικότητας και της αναλογικότητας, οι οποίες πρέπει να τηρούνται σε όλα τα προτεινόμενα μέτρα, και κρίνει σκόπιμο να αποφεύγεται ―στο μέτρο του δυνατού― ο πρόσθετος διοικητικός φόρτος.
6. Εισηγείται να ληφθούν μέσω της πρωτοβουλίας μέτρα συμπληρωματικά προς τις πολιτικές μετριασμού και να δημιουργηθούν συνέργειες με αυτά. Συγκεκριμένα, πρέπει να συνδεθούν η δίκαιη μετάβαση, τα «ενοποιημένα εθνικά σχέδια για την ενέργεια και το κλίμα», τα «εθνικά σχέδια προσαρμογής» και οι μακροπρόθεσμες στρατηγικές ―υπό την έννοια του ενωσιακού κανονισμού για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης και της δράσης για το κλίμα― και, ει δυνατόν, να ενοποιηθούν. Θα πρέπει να αποφεύγονται οι αλληλεπικαλύψεις, ώστε να μειωθούν ο διοικητικός φόρτος και ο κατακερματισμός. Οι υποχρεώσεις υποβολής εκθέσεων θα πρέπει να εναρμονιστούν εντός των υφιστάμενων πλαισίων. Υπογραμμίζει ότι απαιτούνται σαφείς μηχανισμοί λογοδοσίας και εφαρμογής προς αποφυγή καθυστερήσεων ή περιπτώσεων ελλιπούς εφαρμογής.
7. Προτείνει να παρασχεθεί στήριξη από την ΕΕ και τα κράτη μέλη για τη δημιουργία τοπικών πράσινων συμφωνιών ως λειτουργικού συνδέσμου μεταξύ αφ’ ενός της ενωσιακής και της εκάστοτε εθνικής στρατηγικής και αφ’ ετέρου της τοπικής εφαρμογής τους με σκοπό την προσθήκη των παραμέτρων του μετριασμού και της προσαρμογής στους βασικούς δείκτες επιδόσεων και τα αντίστοιχα ορόσημα, τη διασφάλιση της τραπεζικής ελκυστικότητας και την ευθυγράμμιση του σχεδιασμού, των δημόσιων συμβάσεων, των δεξιοτήτων και των επενδύσεων.
8. Προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ζητήσει από τα κράτη μέλη να συγκροτήσουν μηχανισμούς τακτικής διαβούλευσης με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και αντίστοιχης συμμετοχής τους με τη μορφή ομάδων συντονισμού και συναπόφασης στα αρχικά στάδια της νομοθεσίας και της εφαρμογής των πολιτικών προσαρμογής. Προτείνει στην αναθεώρηση του κανονισμού για τη διακυβέρνηση της Ενεργειακής Ένωσης να καταστούν υποχρεωτικές οι δομές πολυεπίπεδου διαλόγου που αναφέρονται στο άρθρο 11 του ισχύοντος κανονισμού και να ενισχυθεί το μέρος που αφορά την προσαρμογή των ενοποιημένων εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα. Οι δείκτες μέτρησης της προόδου προς την επίτευξη των ενωσιακών και των εθνικών στόχων προσαρμογής πρέπει να επιλεγούν σε συνεργασία με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης και να βασιστούν στη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των πολιτών. Υπενθυμίζει ότι, σύμφωνα με την πρόσφατη αξιολόγηση των τελικών επικαιροποιημένων ενοποιημένων εθνικών σχεδίων για την ενέργεια και το κλίμα σε επίπεδο ΕΕ, μόνο σε ορισμένα από αυτά συμπεριλαμβάνονται επαρκώς οι παράμετροι της ετοιμότητας και της ανθεκτικότητας στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και ότι μόνο σε λίγα σχέδια εξετάζεται η λήψη μέτρων σχετικών με την ανθεκτικότητα των υδάτων .
9. Ζητεί την επιδίωξη της συνέπειας με άλλες συναφείς πολιτικές, όπως η δίκαιη μετάβαση, η «στρατηγική για την Ένωση Ετοιμότητας», αυτές για την ανθεκτικότητα των υδάτων, την αποκατάσταση της φύσης, την παρακολούθηση του εδάφους, τον αστικό και χωροταξικό σχεδιασμό, την πολιτική για τις ακτές, τις δημόσιες συμβάσεις και την οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, καθώς και με μη περιβαλλοντικές πολιτικές, όπως οι σχετικές με την οικονομία, τα δημόσια οικονομικά και τις υποδομές.
10. Καλεί μετ’ επιτάσεως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει ώστε η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή να αποτελεί προτεραιότητα στο «Θεματολόγιο της ΕΕ για τις πόλεις», αξιοποιώντας κύριες πρωτοβουλίες όπως το Σύμφωνο των Δημάρχων. Επίσης πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη στα σχέδια εθνικής και περιφερειακής εταιρικής σχέσης του μελλοντικού πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, στα οποία πρέπει να λαμβάνεται σαφώς μέριμνα για τη συμμετοχή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης.
11. Ενθαρρύνει τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης να συστήσουν, βάσει του προϋπολογισμού τους, δημοτικό ταμείο για την προσαρμογή και την πρόληψη των κλιματικών κινδύνων, συμπεριλαμβανομένων του σχεδιασμού και της πρόληψης κινδύνων, της απόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και της ανασυγκρότησης, μεταξύ άλλων με τη χρήση των δημοτικών τελών, στο μέτρο του δυνατού και σύμφωνα με τις αντίστοιχες αρμοδιότητές τους.
12. Προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να ενισχύσει τις πολυεπίπεδες πτυχές των κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τις στρατηγικές και τα σχέδια προσαρμογής των κρατών μελών και ζητεί από τα τελευταία να εγκαθιδρύσουν ―σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής― εθνικά συντονιστικά όργανα επιφορτισμένα με την πολυεπίπεδη προσαρμογή, με διαφανή κριτήρια για την οργάνωση, τον επιμερισμό των αρμοδιοτήτων και των ευθυνών, με μέλημα τη συμμετοχή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, των δικτύων δημοτικών και πολυδημοτικών (ενώσεις δήμων) οντοτήτων και των αρμόδιων για το κλίμα, την ενέργεια και το περιβάλλον τοπικών και περιφερειακών οργανισμών, καθώς και όλων των συναφών τομέων. Υπενθυμίζει ότι η έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά τις αρμοδιότητες και τον συντονισμόαποτελεί ένα από τα κύρια εμπόδια στην άσκηση των πολιτικών και μπορεί να προκαλέσει απώλειες ανθρώπινων ζωών, ζημίες στα οικοσυστήματα και τεράστιες οικονομικές απώλειες.
13. Υπογραμμίζει ότι οι δομές της επιστημονικής έρευνας πρέπει να αποτελούν βασικό πυλώνα της ανάπτυξης, της εφαρμογής και της συνεχούς επανεξέτασης των μέτρων προσαρμογής και πρέπει να παρέχουν επαρκή και ειδική υποστήριξη, μεταξύ άλλων και στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Τονίζει, ως εκ τούτου, τη σημασία της εξασφάλισης κατάλληλων πόρων και της ανεξαρτησίας της έρευνας με θέμα το κλίμα στην ΕΕ.
14. Επιδοκιμάζει την πρόοδο που έχει συντελεστεί στη «Σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή» προς την επίτευξη του παγκόσμιου στόχου της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Κρίνει ότι η πραγματοποίηση του παγκόσμιου στόχου με τη χρήση δεσμευτικών για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης μέσων είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, αρκεί να παρέχεται επαρκής ευελιξία και συνδρομή στους οργανισμούς αυτούς που υπόκεινται σε αυτές τις υποχρεώσεις. Εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει το ενδεχόμενο συγκρότησης μιας συντονιστικής επιτροπής με την ΕτΠ, τα σχετικά δίκτυα οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Οργανισμών και Περιφερειών για την Ενέργεια και το Περιβάλλον (FEDARENE), με σκοπό να υποστηριχθεί η μεταφορά των αποφάσεων που λαμβάνονται παγκοσμίως στη Σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή με πλήρη επίγνωση των δυσκολιών της εφαρμογής τους ανά τόπο.
15. Αναγνωρίζει ότι η αρχή της «ανθεκτικότητας εκ σχεδιασμού» είναι ζωτικής σημασίας για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και προϋποθέτει μεθοδολογία προσαρμοσμένη στα συγκεκριμένα πλαίσια, έτσι ώστε να είναι πλήρως αποτελεσματική. Προτείνει η τήρηση της αρχής αυτής να είναι υποχρεωτική προϋπόθεση για τη χορήγηση οποιασδήποτε μορφής ενωσιακής χρηματοδότησης. Τονίζει ότι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή είναι απαραίτητη έτσι ώστε τα μέτρα που λαμβάνονται να προλαμβάνουν τις ζημίες λόγω της κλιματικής αλλαγής. Πρέπει δε να τηρείται και η αρχή της «μη πρόκλησης σημαντικής βλάβης», δηλαδή να μην προκαλείται σοβαρή βλάβη στο περιβάλλον ή στην κοινωνία, είτε στον δημόσιο είτε στον ιδιωτικό τομέα.
16. Προτρέπει όλους τους επικεφαλής των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης να δώσουν ισχυρή πολιτική ώθηση και προτεραιότητα στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, χρησιμοποιώντας υφιστάμενα μέσα όπως το Σύμφωνο των Δημάρχων (ως μόνο μέσο που αφορά τόσο τον μετριασμό όσο και την προσαρμογή), η Αποστολή των «Εκατό κλιματικά ουδέτερων και έξυπνων πόλεων έως το 2030» και η Αποστολή για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Αναγνωρίζει την κρίσιμη σημασία των δήμων και των περιφερειών που συμμετέχουν στις αποστολές της ΕΕ ως πεδίων δοκιμών για καινοτόμες λύσεις και ζητεί οι αποστολές αυτές να συνεχιστούν και μετά το 2030. Θεωρεί ζητούμενο ζωτικής σημασίας οι προσεγγίσεις ανά τόπο των οικοσυστημάτων να βρίσκονται στο επίκεντρο των ενωσιακών πολιτικών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να υποστηρίξει με συγκεκριμένες πολιτικές αυτές τις πρωτοβουλίες και να προωθήσει μια συμπεριληπτική προσέγγιση της κοινωνίας κατά την υλοποίηση των σχετικών μέτρων. Πιστεύει ότι το μοντέλο των Συμβάσεων πόλης για το κλίμα θα πρέπει συστηματικά να περιλαμβάνει μέτρα προσαρμογής, παρέχοντας ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο που θα συνδέει τις πολιτικές της ΕΕ, τις εθνικές πολιτικές και την τοπική δράση, ενισχύοντας τις δυνατότητες, τα μέσα και τη φωνή των δήμων και των περιφερειών. Τονίζει ότι το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο των Δημάρχων είναι το καλύτερο μέσο συνδρομής των μικρού και μεσαίου μεγέθους δήμων στην προσπάθειά τους να βελτιώσουν την ικανότητά τους όσον αφορά τον σχεδιασμό και τις επενδύσεις στην ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.
17. Προτείνει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο Κοινό Κέντρο Ερευνών και στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος να εναρμονίσουν ―σε συντονισμό με τα υπάρχοντα κρατικά όργανα― τα εργαλεία παραγωγής και ανάλυσης δεδομένων και τις μεθοδολογίες εκτίμησης κινδύνου. Αυτή η ανά τόπο εκτίμηση τρωτότητας και κινδύνου πρέπει να συνδεθεί με το Ευρωπαϊκό Εξάμηνο σε επίπεδο κράτους μέλους και να βασίζεται σε τοπικά σχέδια τρωτότητας, τα οποία θα πρέπει να καταστούν νέο υποχρεωτικό μέσο για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης· η εν λόγω νέα υποχρέωση πρέπει δε να συνοδεύεται από επαρκείς πόρους και μηχανισμούς υποστήριξης.
18. Τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης της Ευρωπαϊκής πλατφόρμας προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (Climate-ADAPT), με την ενσωμάτωση ήδη υφιστάμενων μέσων (π.χ. το Σύμφωνο των Δημάρχων και η Αποστολή για την προσαρμογή), των πορισμάτων της πρώτης ευρωπαϊκής εκτίμησης κλιματικών κινδύνων (έκθεση EUCRA) και των δεδομένων που παρέχει το πρόγραμμα Copernicus, έτσι ώστε η Climate-ADAPT να καταστεί ενιαίος ευρωπαϊκός κόμβος προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, σε συνεργασία και σε συνεννόηση με τοπικές τεχνικές αρχές, όπως οι τοπικοί και περιφερειακοί οργανισμοί με αρμοδιότητα στα της κλιματικής αλλαγής, της ενέργειας και του περιβάλλοντος. Ο κόμβος αυτός θα πρέπει να υποστηρίζει τις τοπικές αρχές στον συντονισμό της χρήσης των εργαλείων, των ορθών πρακτικών και της διαχείρισης, παρέχοντας εργαλεία που θα μπορούν να χρησιμοποιούν και οι μικροί δήμοι μέσω μιας πολύγλωσσης πύλης. Ο κόμβος θα μπορούσε να συντονίζει το έργο της εναρμόνισης των εργαλείων, των μεθόδων και των δεδομένων, σε συνεργασία με τα εθνικά συντονιστικά όργανα και με τη συμμετοχή των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ως βασικών συντελεστών.
19. Εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να μεριμνήσει για την ενσωμάτωση προτύπων ανθεκτικότητας (π.χ. Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης / ISO και Ευρωπαϊκή Επιτροπή Τυποποίησης / CEN) στις σχετικές οδηγίες, στους τομεακούς νόμους και στους κανόνες που διέπουν τις δημόσιες συμβάσεις, δεδομένου ότι αφ’ ενός τα εν λόγω πρότυπα είναι καίριας σημασίας για τη βελτίωση της ποιότητας, της συγκρισιμότητας και της κλιμάκωσης των μέτρων ανθεκτικότητας, και αφ’ ετέρου μπορούν να συμβάλουν στη διάδοση της καινοτομίας στον ιδιωτικό τομέα και στην ενίσχυση της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης σε λύσεις ανθεκτικότητας.
20. Υπογραμμίζει την ανάγκη να υπάρχουν ποικίλες ανά τις πόλεις και τις περιφέρειες στρατηγικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή: η προσαρμογή σε μακροκλίμακα προϋποθέτει ευρύ σχεδιασμό και πολλαπλούς συντελεστές, ενώ αυτή σε τοπική κλίμακα πρέπει να είναι ενταγμένη στον συνήθη σχεδιασμό και συντήρηση, καθώς και στη σύλληψη του νέου αστικού σχεδιασμού.
21. Επισημαίνει ότι η προσαρμογή πρέπει επίσης να αφορά τον επιδεινούμενο εκτοπισμό των κατοίκων εντός της ΕΕ ή από τρίτες χώρες που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, καθότι οι πλημμύρες, οι δασικές πυρκαγιές, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας και η ξηρασία αναγκάζουν όλο και περισσότερους εξ αυτών να αλλάζουν τόπο κατοικίας. Υπογραμμίζει ότι την ευθύνη για τον σχεδιασμό και την αρωγή των πληγέντων πληθυσμών φέρουν από κοινού τα κράτη μέλη και οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά απαιτείται επίσης ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη να προετοιμάσουν έναν διασυνοριακό σχεδιασμό των καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και αρωγής των πόλεων και των περιφερειών υποδοχής των εν λόγω εκτοπισμένων, συμπεριλαμβανομένης της παροχής ειδικής στήριξης στις πλέον εκτεθειμένες παραμεθόριες περιφέρειες, των οποίων οι δημόσιες πολιτικές υποδοχής και κοινωνικοοικονομικής ένταξης τίθενται υπό σοβαρή δοκιμασία.
II. ΔΕΔΟΜΕΝΑ
22. Επισημαίνει ότι πρέπει να ακολουθηθεί μια προσέγγιση «από την επιστήμη στη δράση», βασισμένη στα τοπικά δεδομένα, στις προηγμένες τεχνολογίες και στην έρευνα, μεταξύ άλλων μέσω καινοτόμων εργαλείων, όπως τα ψηφιακά δίδυμα, τα συστήματα ανάλυσης προοπτικών που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη και οι πλατφόρμες ανοικτών δεδομένων, καθώς και στη συνεργασία με ειδικούς και τον ασφαλιστικό τομέα, έτσι ώστε να βελτιωθεί η μοντελοποίηση και η εκτίμηση κινδύνου και να λαμβάνονται ορθά μέτρα, να μειωθεί ο κίνδυνος κακής προσαρμογής και να προαχθεί η αρχή της «καλύτερης ανοικοδόμησης». Επισημαίνει ειδικότερα την ανάγκη να διορθωθεί ο υφιστάμενος κατακερματισμός των δεδομένων που είναι διαθέσιμα σε δημόσιες και ιδιωτικές βάσεις δεδομένων και να ληφθεί μέριμνα για τη διαθεσιμότητα και την εύκολη προσπέλασή τους. Προτείνει να υποστηριχθούν περισσότερο οι πρωτοβουλίες της επιστήμης των πολιτών που δίνουν τη δυνατότητα στις τοπικές κοινότητες να συμβάλλουν στην εποπτεία των τρωτών σημείων.
23. Πιστεύει ότι η γεωσκόπηση, ιδίως μέσω του Copernicus και της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης για την Εκμετάλλευση Μετεωρολογικών Δορυφόρων (EUMETSAT), θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί στρατηγικά στον σχεδιασμό της παρακολούθησης του κλίματος και της προσαρμογής στην αλλαγή του, παρέχοντας ξεχωριστά ανά τόπο, προσπελάσιμα και χρήσιμα δεδομένα στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, μειώνοντας το κόστος και προωθώντας τη διαφάνεια, τα νέα ασφαλιστικά μοντέλα και την πολυεπίπεδη διαχείριση. Ζητεί να προαχθεί η συνεργασία εντός του Copernicus με τον ευρωπαϊκό κόμβο προσαρμογής και προτείνει τη δημιουργία διεπαφής που θα ενσωματώνει δεδομένα από την κορυφή προς τη βάση και από τη βάση προς την κορυφή —κατά τρόπο ώστε να λαμβάνονται υπόψη τοπικά δεδομένα με το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ανάλυσης και να ενσωματώνονται δεδομένα που παρέχονται από το Copernicus ή άλλα δίκτυα―και η οποία θα είναι προσαρμοσμένη στις τοπικές ιδιαιτερότητες των επιμέρους κρατών μελών και χρήσιμη για τις τοπικές αρχές, με βάση την πείρα και τα δίκτυα των αρμόδιων για το κλίμα, την ενέργεια και το περιβάλλον περιφερειακών και τοπικών οργανισμών.
24. Εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να συνδέσει τις υπηρεσίες δεδομένων μετριασμού στην κλιματική αλλαγή και προσαρμογή σε αυτήν με τις τεχνολογικές υποδομές και πεδία δοκιμών (αισθητήρες, προηγμένα υλικά, λύσεις που βασίζονται στη φύση και ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή κατασκευές), καθώς και να ευθυγραμμίσει τη δυνατότητα χρήσης τους με τις ανάγκες στα της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας των νεοφυών επιχειρήσεων, των επεκτεινόμενων επιχειρήσεων και της πιο εδραιωμένης βιομηχανίας.
25. Τονίζει ότι στη μελλοντική πρωτοβουλία πρέπει να περιλαμβάνεται η κατηγοριοποίηση των δεδομένων ανά μακροπεριοχές για τον εντοπισμό περιοχών με παρόμοια τρωτά σημεία και την πρόκριση κοινών λύσεων. Προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη μέλη να συνεχίσουν να επενδύουν στη συλλογή αναλυτικών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, τα οποία θα αποτυπώνουν την ποικιλομορφία των τρωτών σημείων σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων των εξόχως απόκεντρων περιοχών, έτσι ώστε να ενσωματωθεί η αποκεντρωμένη κλίμακα στις προσεχείς εκδόσεις της ευρωπαϊκής εκτίμησης κλιματικών κινδύνων. Επίσης, ενθαρρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να στηρίξει τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος στην παροχή τομεακών και σωρευτικών αποκεντρωμένων αναλύσεων (επιπέδου τουλάχιστον NUTS 2), μεριμνώντας για την αντιστοιχία των διαφόρων κλιμάκων αξιολόγησης. Ζητεί επίσης να προωθηθεί η υπερεθνική συνεργασία των διαφόρων δήμων και περιφερειών που ανήκουν στην ίδια μακροζώνη, προκειμένου να δρομολογηθούν κοινά έργα με βάση αυτές τις κοινές λύσεις.
III. ΤΑΜΕΙΑ – ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ – Ενίσχυση της χρηματοδότησης και της ικανότητας των θεσμικών οργάνων
26. Υπογραμμίζει ότι η αναγωγή της δράσης για το κλίμα και το περιβάλλον αποκλειστικά σε «οριζόντιες προτεραιότητες» στο νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο ενέχει τον κίνδυνο περιθωριοποίησης της κλιματικής προοπτικής, επιβραδύνοντας την ουσιώδη δράση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο λόγω της δυσχερούς πρόσβασης σε κονδύλια με ειδικούς λήπτες. Εκφράζει βαθιά ανησυχία για τη διακοπή του προγράμματος LIFE. Εισηγείται στους συννομοθέτες να μεριμνήσουν για τη διαμόρφωση ενός πλαισίου ευνοϊκού για την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα, επιδιώκοντας την ευέλικτη και εύκολη σχετική χρηματοδότηση και αυξάνοντας τις ποσοστώσεις της δράσης για το κλίμα και παρέχοντας σαφή, αυστηρά και επιστημονικά τεκμηριωμένα κριτήρια αξιολόγησης των διατομεακών έργων. Προειδοποιεί ότι η διαχείριση των εθνικών και περιφερειακών σχεδίων εταιρικής σχέσης ενέχει τον κίνδυνο μείωσης τόσο της συμμετοχής των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης στον σχεδιασμό όσο και της ικανότητάς τους να απορροφούν κονδύλια και να μεριμνούν για τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, με συνέπεια να υποσκάπτεται η προβλεψιμότητα που απαιτείται για την κατεύθυνση των επενδύσεων ― στοιχείων, δηλαδή, ζωτικής σημασίας για την επίτευξη των στόχων κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050 και της Συμφωνίας του Παρισιού.
27. Στις χρηματοδοτικές ροές, όπως το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας, του επόμενου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου θα πρέπει να συμπεριλαμβάνονται κριτήρια ανθεκτικότητας και να διασφαλίζεται η επί ίσοις όροις πρόσβαση σε αυτές των μικρών δήμων και περιφερειών. Οι οικείες διατάξεις θα πρέπει επίσης να δημιουργούν οδούς για τη διάθεση ιδιωτικής χρηματοδότησης με την τυποποίηση της γνωστοποίησης κινδύνων και τη συμπερίληψη της ανθεκτικότητας στα επενδυτικά κριτήρια. Κατά τη χρηματοδότηση της ανθεκτικότητας θα πρέπει επίσης να δίνεται σαφώς προτεραιότητα στις θετικές για τη φύση επενδύσεις που αποφέρουν μακροπρόθεσμα παράλληλα οφέλη στις κοινωνίες και στις οικονομίες, όπως ο οικολογικός σχεδιασμός, η αποδοτική μεταποίηση και οι βιώσιμες κατασκευές.
28. Τονίζει τη σημασία της ενίσχυσης του Κοινωνικού Ταμείου για το Κλίμα, συμπεριλαμβανομένων των μέτρων προσαρμογής και των τοπικών επενδύσεων στις πλέον ευάλωτες ομάδες, τομείς και περιοχές, για τη διασφάλιση ισότιμης και δίκαιης μετάβασης.
29. Προτείνει να αξιοποιηθεί η καινοτόμος χρηματοδότηση, όπως τα ανακυκλούμενα κεφάλαια, οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις και η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναπτύξει μέσα για τη διευκόλυνση της ιδιωτικής χρηματοδότησης. Προτείνει τη συγκρότηση μόνιμης ομάδας απαρτιζόμενης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης που θα συνεργάζονται με εξειδικευμένα τεχνικά όργανα, όπως οι τοπικοί και περιφερειακοί οργανισμοί με αρμοδιότητα σε θέματα κλιματικής αλλαγής, ενέργειας και περιβάλλοντος. Προτρέπει τα κράτη μέλη να θεσπίσουν φορολογικά κίνητρα για την ενθάρρυνση της ιδιωτικής συμμετοχής και παροτρύνει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δημιουργήσει έναν επιταχυντή επενδύσεων για την ανάπτυξη έργων με δυνατότητα τραπεζικής χρηματοδότησης και τη διευκόλυνση πρωτοβουλιών που φέρνουν σε επαφή τους τοπικούς επενδυτές, τον ασφαλιστικό τομέα, τους παρόχους λύσεων και τις πληγείσες κοινότητες.
30. Πιστεύει ότι η ασφάλιση αποτελεί βασικό βοήθημα για τη μετάβαση από τη διαχείριση κρίσεων στην προβλεπτική διαχείριση κινδύνων, καθότι διασφαλίζει την οικονομική ανθεκτικότητα των πολιτών, των επιχειρήσεων και των δημόσιων φορέων. Η νέα πρωτοβουλία θα πρέπει να προσεγγίσει το ζήτημα της ασφάλισης με την αξιολόγηση των ενωσιακών μηχανισμών αλληλεγγύης, όπως η αντασφάλιση, και τη δημιουργία ασφαλιστικών μοντέλων για τον επιμερισμό του κόστους μεταξύ των επηρεαζόμενων περιοχών και τομέων και με την αποφυγή των ασυμμετριών που πλήττουν τον ανταγωνισμό. Συν τοις άλλοις, οι ίδιες οι ασφαλιστικές εταιρείες θα πρέπει να συνεισφέρουν οικονομικά, προς το συμφέρον τους, στην πρόληψη και στην προσαρμογή, μέσω της παροχής κινήτρων για επενδύσεις από τις περιφέρειες και τις πόλεις σε ανθεκτικές υποδομές, στην έξυπνη χρήση της γης και στη βελτίωση των δεδομένων
IV. ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ
Τεχνική, πανεπιστημιακή κατάρτιση και αγωγή του πολίτη
31. Επισημαίνει την ανάγκη κατάρτισης εργαζομένων στον δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα και συμμετοχής της επιστημονικής κοινότητας για την καλλιέργεια της τοπικής γνώσης, τη μείωση των κινδύνων ακατάλληλων προσαρμογών και την προώθηση κλιμακούμενων μοντέλων ευαισθητοποίησης, ιδίως στις πιο ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού. Εν προκειμένω, προτείνει την ενίσχυση της κοινότητας γνώσης και καινοτομίας για το κλίμα, με έμφαση στην ανθεκτικότητα και στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και με την παροχή πρόσθετων πόρων για την προαγωγή της έρευνας, της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας στον τομέα.
32. Τονίζει τη σημασία της ενίσχυσης της διοικητικής ικανότητας των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης μέσω της αύξησης της χρηματοδότησης και της τεχνικής υποστήριξής τους, με τη χρήση μέσων προσαρμοσμένων στις συγκεκριμένες τοπικές και περιφερειακές ανάγκες διοίκησης και σχεδιασμού, ως μέρος της αποστολής για την προσαρμογή και των διαφόρων προγραμμάτων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων. Προτείνει την ίδρυση μιας ευρωπαϊκής σχολής προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, με βάση την εμπειρία της πρωτοβουλίας ManagEnergy, για την κατάρτιση των επαγγελματιών, των υπευθύνων λήψης αποφάσεων, των τεχνικών και των υπευθύνων σχεδιασμού, συμπεριλαμβανομένων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των αρμόδιων στα της κλιματικής αλλαγής, της ενέργειας και του περιβάλλοντος οργανισμών τους, στον σχεδιασμό και την εφαρμογή ολοκληρωμένων μέτρων μετριασμού και προσαρμογής. Η σχολή αυτή θα πρέπει να παρέχει περιφερειακά, πολυεπίπεδα και προσιτά προγράμματα σπουδών σε όλους τους δήμους, προκρίνοντας συνεργατικούς σχηματισμούς περιοχών με παρόμοια τρωτά σημεία, προωθώντας την ανταλλαγή ορθών πρακτικών και τη συνεργασία πέραν των εθνικών συνόρων σε όλα τα επίπεδα. Επιβεβαιώνει εκ νέου την πρόθεσή της να δραστηριοποιηθεί πιο ενεργά για την υποστήριξη του συστημικού κλιματικού μετασχηματισμού της Ευρώπης, μέσω της ομάδας εργασίας «Πράσινη Συμφωνία και τοπική δράση», κινητοποιώντας την ενωσιακή υποστήριξη του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και της προσαρμογής σε αυτήν σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο.
Ενημέρωση και συμμετοχή
33. Τονίζει τη σημασία της αναβάθμισης της επικοινωνίας σε θέματα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, με κονδύλια, εξειδικευμένο προσωπικό και σαφή βοηθήματα, με την πρόκριση της μετασχηματιστικής προσαρμογής ως θετικής κοινωνικής και οικονομικής αλλαγής. Προτρέπει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δρομολογήσει ενωσιακές εκστρατείες βελτίωσης της ετοιμότητας και της αντίληψης περί ανθεκτικότητας, με βάση την υφιστάμενη πείρα του Ευρωπαϊκού συμφώνου για το κλίμα.
34. Επισημαίνει την ανάγκη να ενισχυθούν οι εκπαιδευτικές προσπάθειες ―συμπεριλαμβανομένων των σχολικών και πανεπιστημιακών προγραμμάτων σπουδών και των ερευνητικών προγραμμάτων― μεταξύ άλλων μέσω διεθνών ενοτήτων και ενοτήτων του ERASMUS, για την προώθηση της συνεργασίας μεταξύ εκπαιδευτικών και ερευνητικών ιδρυμάτων και της εκπαίδευσης των ειδικών στην προσαρμογή και την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.
35. Ζητεί τη χρήση των νέων υπηρεσιών μίας στάσης που προβλέπονται στο άρθρο 18 της οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων ανά 80.000 κατοίκους ή ανά περιφέρεια, ως περιφερειακών κέντρων καθοδήγησης σε θέματα προσαρμογής, για τη συνδρομή των πολιτών όσον αφορά την πρόσβαση σε δεδομένα σχετικά με τους κινδύνους, σε τεχνικές συμβουλές και χρηματοδότηση, τα οποία θα διαχειρίζονται ενδεχομένως οι τοπικοί και περιφερειακοί οργανισμοί με αρμοδιότητα στα της κλιματικής αλλαγής, της ενέργειας και του περιβάλλοντος.
36. Τονίζει ότι η επικοινωνία σε καταστάσεις κρίσης είναι απαραίτητη για τη διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, συμπεριλαμβανομένου του επιχειρησιακού συντονισμού και των μηνυμάτων προς το κοινό. Διαπιστώνει την επείγουσα ανάγκη εκπαίδευσης των αρμοδίων σε θέματα στρατηγικών έγκαιρης, σαφούς και καθησυχαστικής επικοινωνίας, καθώς και προώθησης της ανταλλαγής καινοτόμων ψηφιακών μεθόδων, μεταξύ άλλων μέσω ειδικών κονδυλίων. Αυτήν την προσπάθεια μπορούν να παρακολουθούν και να συντονίζουν εθνικές αρχές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή σε συνεργασία με τον Μηχανισμό πολιτικής προστασίας της ΕΕ. Οι πληροφορίες σχετικά με την κλιματική αλλαγή και την προσαρμογή σε αυτήν πρέπει να κοινοποιούνται σε απλή γλώσσα, μέσω όλων των κατάλληλων διαύλων, έτσι ώστε να φθάνουν σε όλες τις ομάδες του πληθυσμού.
37. Τονίζει ότι οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης πρέπει να καταπολεμήσουν την παραπληροφόρηση και να καλλιεργήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών με μέλημα την ουσιώδη συμμόρφωση με τις οδηγίες κατά τη διάρκεια κρίσεων. Συνεπώς, προκρίνει την καθολική και συμμετοχική επικοινωνία σε θέματα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στους δήμους και τις περιφέρειες, με τη συμμετοχή των πολιτών και των ευάλωτων ομάδων με τη βοήθεια ψηφιακών εργαλείων, των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και της επιστήμης των πολιτών, με στόχο την συνειδητοποίηση των οφελών της προσαρμογής για την ασφάλεια και την υγεία, ιδίως δε της προσαρμογής που βασίζεται στη φύση.
V. ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ – Πρόληψη, ετοιμότητα, σχεδιασμός και διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκη
38. Υπενθυμίζει ότι η διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης πρέπει να ενσωματωθεί σαφώς στον σχεδιασμό προσαρμογής, καθώς και την ανάγκη να λαμβάνονται υπόψη οι πληροφορίες από τις κλιματικές προγνώσεις στον σχεδιασμό καταστάσεων έκτακτης ανάγκης, με καθορισμένες αρμοδιότητες σε κάθε φάση, συμπεριλαμβανομένης της πρόληψης, της ετοιμότητας, της απόκρισης και της αποκατάστασης, σε πλήρη συνέργεια με τη Στρατηγική ετοιμότητας της ΕΕ. Η ενίσχυση του συντονισμού όλων των διοικητικών επιπέδων είναι απαραίτητη για την έγκαιρη και αποτελεσματική δράση.
39. Αναγνωρίζει ότι η κινητοποίηση εθελοντών ―και από άλλες χώρες― στην απόκριση σε κλιματικές καταστροφές αποτελεί εξαιρετικά πολύτιμο κοινωνικό μέσο, το οποίο θα πρέπει να υποστηρίζεται μέσω κατάλληλων ρυθμιστικών μηχανισμών και μηχανισμών συντονισμού, με σκοπό την ασφάλεια, την αποτελεσματικότητα και την πλήρη ενσωμάτωσή τους στα συστήματα απόκρισης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.
40. Εφιστά την προσοχή στη σημασία της ευαισθητοποίησης της επιχειρηματικής κοινότητας όσον αφορά τους κινδύνους που ενέχει η κλιματική αλλαγή, καθώς και στην ανάγκη σχεδιασμού της συνέχειας της λειτουργίας των επιχειρήσεων για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας και τη βελτίωση της ικανότητάς τους να ανακάμπτουν γρήγορα μετά από ακραία φαινόμενα.
41. Εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στα κράτη μέλη να ενισχύσουν τον συντονισμό των επιχειρήσεων έκτακτης ανάγκης μετά από καταστροφές και του έργου της αποκατάστασης που υποστηρίζονται από ενωσιακά κονδύλια, προωθώντας ένα ευρωπαϊκό σύστημα ταχείας αρωγής μεταξύ των κρατών μελών και διασφαλίζοντας την πλήρη εφαρμογή της αρχής της «καλύτερης ανοικοδόμησης».
42. Θεωρεί απαραίτητη την επανεξέταση των μοντέλων τοπικής ανάπτυξης και την ενσωμάτωση της προσαρμογής στις στρατηγικές περιφερειακής ανάπτυξης. Ο χωροταξικός σχεδιασμός πρέπει να αποτελέσει πυλώνα της πρωτοβουλίας με έμφαση στη συνεργασία ειδικευμένων θεσμικών οργάνων, τοπικών και περιφερειακών οργανισμών αρμόδιων στα της κλιματικής αλλαγής, της ενέργειας και του περιβάλλοντος, και κέντρων τοπικής αρμοδιότητας. Καλεί τα κράτη μέλη, μέσω των εθνικών συντονιστικών οργάνων, να επανεξετάσουν ταχέως τις αρχές πολεοδομικού σχεδιασμού και κατασκευής που θα μπορούσαν να εμποδίσουν την προσαρμογή. Επ’ αυτού, εισηγείται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει κατευθυντήριες γραμμές για τη συστηματική ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό και να ζητήσει από τα κράτη μέλη να επανεξετάσουν την ισχύουσα οικεία νομοθεσία βάσει των εν λόγω κατευθυντήριων γραμμών, όπου απαιτείται.
43. Εισηγείται την ενσωμάτωση των αρχών των «σπογγωδών πόλεων» και των πράσινων υποδομών (π.χ. τα αντιπλημμυρικά πάρκα, οι πράσινες στέγες και οι οικολογικοί διάδρομοι) στον πολεοδομικό σχεδιασμό με σκοπό την ορθή παροχέτευση των ομβρίων υδάτων, τη μείωση του κινδύνου ποτάμιων και παλιρροϊκών πλημμυρών λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας, την προώθηση των κλιματικών καταφυγίων στις πόλεις, τη βελτίωση του τοπικού μικροκλίματος και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, ως συμπληρώματα του ευρύτερου χωροταξικού σχεδιασμού και των λύσεων που βασίζονται στη φύση.
44. Επισημαίνει ότι, παράλληλα με τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, οι στρατηγικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή πρέπει να εγγυώνται την ανθεκτικότητα των υποδομών ζωτικής σημασίας, συμπεριλαμβανομένων των συστημάτων τροφίμων, των ενεργειακών συστημάτων, των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας, των αποκεντρωμένων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και των δημόσιων μεταφορών, των οδικών και σιδηροδρομικών δικτύων, έτσι ώστε να παραμένουν σε λειτουργία κατά τη διάρκεια καύσωνα, πλημμυρών και άλλων ακραίων κλιματικών φαινομένων. Υπενθυμίζει ότι τα μέτρα αυτά βελτιώνουν επίσης την ανθεκτικότητα των κρίσιμων υποδομών στις απειλές κατά της ασφάλειας.
45. Τονίζει την ανάγκη να εξοπλιστούν οι περιοχές, ιδίως οι αστικές περιοχές, με ένα δίκτυο κλιματικών καταφυγίων που παρέχουν προστασία από ακραίες καιρικές συνθήκες, ιδίως σε ευάλωτες ομάδες.
46. Υπενθυμίζει ότι η ανάπτυξη λύσεων που βασίζονται στη φύση και των πολλαπλών οφελών τους είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, τη βελτίωση της υγείας και της ασφάλειας, την εξασφάλιση της παροχής τροφίμων και νερού και την εμπέδωση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Μέσω της πρωτοβουλίας πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε αυτές τις λύσεις, και παράλληλα να προωθηθεί η αποκατάσταση των δασών, των εδαφών, των ελών, των μαιάνδρων ποταμών, των φυσικών υδρολογικών κύκλων και των υγροβιότοπων ως φυσικών μέσων άμυνας, και να αποτραπεί η ανέγερση νέων κατασκευών σε περιοχές που διατρέχουν σχετικό κίνδυνο, η έλλειψη πόρων και η εγκατάλειψη της γης.
47. Τονίζει ότι η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή απαιτεί επίσης θεμελιώδη μετασχηματισμό των συστημάτων συγκοινωνιών. Ζητεί αυξημένη μετατόπιση του όγκου των επιβατικών και ιδίως των εμπορευματικών μεταφορών προς φιλικότερους προς το περιβάλλον και ανθεκτικούς στην κλιματική αλλαγή τρόπους μεταφοράς, με τις ενεργειακά αποδοτικές σιδηροδρομικές μεταφορές να διαδραματίζουν καίριο ρόλο. Επισημαίνει ότι οι ανθεκτικές και βιώσιμες υποδομές συγκοινωνιών όχι μόνο συμβάλλουν στη μείωση των εκπομπών, αλλά αυξάνουν επίσης την προσαρμοστικότητα των δήμων και των περιφερειών σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
48. Τονίζει την ανάγκη συντονισμού των πρωτοβουλιών της ΕΕ για τις υποδομές με μέλημα τα έργα να είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να παράγουν μηδενικές καθαρές εκπομπές ρύπων και να βασίζονται σε κριτήρια προσαρμογής και μετριασμού, μεταξύ άλλων στα της στρατιωτικής κινητικότητας, με την υιοθέτηση διεθνών επιστημονικών μεθοδολογιών, όπως εκείνες της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) για την εκτίμηση των κλιματικών κινδύνων.
VI. ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ
49. Καλεί τους δήμους να έρθουν σε επαφή και να συνεργαστούν ενεργά με τους πολίτες, τις κοινότητες και τους τοπικούς συλλογικούς φορείς για τον εντοπισμό και την εξεύρεση λύσεων στα τοπικά κλιματικά ζητήματα, φροντίζοντας τα μέτρα προσαρμογής να σχεδιάζονται από κοινού, να είναι κοινωνικά αποδεκτά, να ανταποκρίνονται στις ανάγκες κάθε τόπου και να ενισχύουν τη συμμετοχή των δημοτών στα κοινά και την εμπιστοσύνη τους στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.
50. Αναγνωρίζει την ύπαρξη οικονομικών τομέων και κοινοτήτων εντός της ΕΕ που είναι πιο ευπαθείς στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και, για αυτό το λόγο, αντιμετωπίζουν δυσανάλογα μεγάλους κλιματικούς κινδύνους και συχνά δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους. Ζητεί να αναβαθμιστεί η ικανότητα έγκαιρου εντοπισμού δυνητικά νέων ευάλωτων ομάδων που προκύπτουν εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής ή προβλημάτων προσαρμογής. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να συμπεριληφθεί η κλιματική δικαιοσύνη, να συνεκτιμώνται οι πτυχές που αφορούν το φύλο και να ληφθεί μέριμνα για την ύπαρξη κατάλληλων δομών εντός του ευρωπαϊκού κόμβου προσαρμογής. Θα πρέπει δε να δίνεται προτεραιότητα στις επενδύσεις προσαρμογής στις περιφέρειες και τις περιοχές που πλήττονται περισσότερο, να υπάρχει εποπτεία των αναδυόμενων τρωτών σημείων, να υποστηρίζεται η συμπεριληπτική διεργασία λήψης αποφάσεων και να γίνεται προαγωγή της δίκαιης και επί ίσοις όροις ανθεκτικότητας μέσω της στενής συνεργασίας των εθνικών συντονιστικών οργάνων με τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης. Τα εθνικά, περιφερειακά και τοπικά σχέδια προσαρμογής πρέπει να περιλαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα για την άμεση παροχή βοήθειας σε νεοεμφανιζόμενες ευάλωτες ομάδες.
51. Αναγνωρίζει ότι οι ευάλωτες ομάδες —συμπεριλαμβανομένων των παιδιών, των ηλικιωμένων, των ατόμων με αναπηρία και των νοικοκυριών χαμηλού εισοδήματος— απειλούνται δυσανάλογα από τους κινδύνους που ενέχει η κλιματική αλλαγή και ότι πρέπει να λαμβάνουν κατά προτεραιότητα οικονομική ενίσχυση και λοιπή βοήθεια για την προσαρμογή τους σε αυτούς.
52. Εφιστά την προσοχή των κρατών μελών στη συνεχή επιδείνωση του προβλήματος της ενεργειακής φτώχειας εξαιτίας των ευρύτερων επιπτώσεων της κλιματικής φτώχειας. Το ζήτημα αυτό πρέπει να απαντηθεί επειγόντως στα εθνικά κοινωνικά σχέδια για το κλίμα και τα αναπόφευκτα μελλοντικά μέτρα για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή πρέπει να αξιολογούνται προσεκτικά ως προς τον δυνητικό κοινωνικό τους αντίκτυπο, ιδίως στις ευάλωτες ομάδες.
53. Αναγνωρίζει ότι η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία και μπορεί να οδηγήσει σε κρίσεις στον εν λόγω τομέα, οι οποίες πλήττουν ιδιαίτερα τα ευάλωτα άτομα. Ζητεί να ενσωματωθούν ζητήματα υγείας στην πρωτοβουλία, να αξιοποιηθούν δομές όπως το Παρατηρητήριο Κλίματος και Υγείας του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για τη λήψη αποφάσεων βασισμένων σε δεδομένα και για να δοθεί προτεραιότητα στις επενδύσεις στην τοπική ανθεκτικότητα στον τομέα της υγείας.
54. Προτείνει τη διεξαγωγή διετούς φόρουμ στο οποίο διάφοροι συναρμόδιοι από το τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ενωσιακό επίπεδο θα μπορούν να ανταλλάσσουν απόψεις σχετικές με την τρέχουσα κατάσταση του ολοκληρωμένου πλαισίου για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και τη διαχείριση κινδύνων στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του, των βέλτιστων πρακτικών και ιδεών κοινής δράση, καθώς και των μηχανισμών αλληλεγγύης.
55. Θεωρεί ότι η ψυχική υγεία και η ψυχοκοινωνική ανθεκτικότητα πρέπει να ενσωματωθούν στον σχεδιασμό προσαρμογής, με την υποστήριξη όσων ατόμων και κοινοτήτων υφίστανται τραύματα ή διακατέχονται από οικολογική ανησυχία και άγχος που προκαλούν οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, με ιδιαίτερη προσοχή στα παιδιά και τους ηλικιωμένους.
Βρυξέλλες, 11 Δεκεμβρίου 2025.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών
Kata Tüttő
O Γενικός Γραμματέας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών
Petr Blížkovský
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου