Η αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων μπροστά σε δύο θεσμικά διακυβεύματα: Το Ευρωπαϊκό Σχέδιο και το Σύνταγμα

Του Δημήτρη Ι. Κατσούλη

Η προωθούμενη αναθεώρηση του Εθνικού σχεδίου Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, το οποίο εγκρίθηκε μόλις το 2020 και μάλιστα προτού εφαρμοστεί καθώς δεν προσαρμόστηκε σε αυτό κανένα Περιφερειακό Σχέδιο, φέρνει στο προσκήνιο σοβαρά πολιτικά αλλά και θεσμικά  διακυβεύματα τόσο για αυτή κάθε αυτή την διαχείριση των στερεών αποβλήτων αλλά και για την προστασία της διοικητικής αυτοτέλειας των φορέων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης αλλά και της συνταγματικά προσδιορισμένης εξουσίας των Δήμων. Ειρήσθω εν παρόδω ότι εδώ γίνεται λόγος μόνο για τα αστικά στερεά απόβλητα, αυτά που διαχειρίζεται η Αυτοδιοίκηση, ήτοι για το 17,9% του συνόλου των Στερεών Αποβλήτων (στοιχεία 2018) και σε αυτά προστίθεται και το 0,4% που είναι οι ιλύες από τα αστικά λύματα. Όλα τα υπόλοιπα στερεά απόβλητα (82%)  έτσι και αλλιώς δεν ανήκουν στην αρμοδιότητα της Αυτοδιοίκησης.

ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ , Χαλκίδα 18.11.2022

Συμπεράσματα της 14ης Πανελλήνιας Συνόδου ΦοΔΣΑ

 

Αλεξανδρούπολη, 1.7.2022 

Με επιτυχία και μαζική συμμετοχή πραγματοποιήθηκε η 14^η Πανελλήνια Σύνοδος των Φορέων Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων στην πόλη της Αλεξανδρούπολης, στις 30 Ιουνίου, 1 & 2 Ιουλίου 2022.

Η 14^η Σύνοδος συνδιοργανώθηκε με τον Φορέα Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, ΔΙΑΑΜΑΘ ΑΑΕ και την συμμετοχή της Γενικής Διεύθυνσης Περιφερειακής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG REGIO), της Joint Assistance to Support Projects in European Regions (JASPERS), της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης και του Δήμου Αλεξανδρούπολης, ενώ τελούσε υπό την αιγίδα του Υπουργείου Περιβάλλοντος & Ενέργειας, της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) και του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ).

Η 14η Σύνοδος με τίτλο: «Ανάκτηση & Ανακύκλωση: Η Ελλάδα μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων», είχε ως κύριο θέμα την προώθηση της ολοκληρωμένης διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, όπως καθορίσθηκε με το νέο ΕΣΔΑ και την πρόσφατη νομοθεσία καθώς και την αξιοποίηση των χρηματοδοτικών εργαλείων την νέα προγραμματική περίοδο 2021 – 2027.

Στο τέλος της Συνόδου και μετά από έναν γόνιμο και ουσιαστικό διάλογο μεταξύ των εισηγητών και των συνέδρων ανακοινώθηκαν τα συμπεράσματα, όπου συνοψίζονται στα παρακάτω:

Με διαπιστώσεις πως:

Δ. Παπαστεργίου: Πέντε άξονες για “πράσινες πόλεις”

Τους άξονες μπορούν να οδηγήσουν τις πόλεις να γίνουν «πράσινες πόλεις» περιέγραψε ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ, Δημήτρης Παπαστεργίου, μιλώντας στην ημερίδα ECOFEST, την Κυριακή 19 Ιανουαρίου.

Αν κλείσω τα μάτια μου και προσπαθήσω να φανταστώ μια ελληνική «πράσινη» πόλη θα μείνω πολύ ώρα έτσι και δύσκολα θα μπορέσω να βρω μια τέτοια. Δεν έχουμε καταφέρει ακόμη να φτιάξουμε μια πόλη που θα πλησιάζει στα πρότυπα του Φράιμπουργκ της Γερμανίας – που είναι ένα πετυχημένο δείγμα «πράσινης» πόλης.

Πολίτες και αρχές έχουν πλέον ως νοοτροπία την «πράσινη» ανάπτυξη. Εκεί πρέπει να προσβλέπουμε ότι θα φτάσουμε! Πώς θα το καταφέρουμε:

Πρώτος άξονας,  η ενέργεια

Η παραγωγή ενέργειας αφορά και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση. Πώς μέσα από χρηματοδοτικά εργαλεία από τις Περιφέρειες αλλά και το Υπουργείο θα μπορέσουμε να βάλουμε φωτοβολταϊκά στα σχολεία. Με σχέδιο και οργάνωση. Έτσι οι μαθητές θα μπορούν να βλέπουν, βιωματικά, σε μια οθόνη, πόση ενέργεια παράγουν, πόσες κιλοβατώρες κερδίζουν και παράλληλα πόσο διοξείδιο του άνθρακα γλυτώνουν σε σχέση με την κλασική μορφή ενέργειας.

Σωκράτης Φάμελλος: Να αποκτήσουμε την πολιτική ευθύνη και την πολιτική τόλμη, σε μια συμμαχία υπευθυνότητας,

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΝΑΠΛΗΡΩΤΗ ΥΠΟΥΡΓΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΗΣ ΚΕΔΕ

Κύριε Πρόεδρε, κύριοι Δήμαρχοι, κυρίες και κύριοι εκπρόσωποι των φορέων της Αυτοδιοίκησης, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι, προφανώς για εμένα είναι πάρα πολύ οικείο το να μιλάω στο χώρο της Αυτοδιοίκησης μετά από τόσα χρόνια στην Αυτοδιοίκηση. Βέβαια από ότι είπε ο Πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος, με διέγραψαν από την Επιτροπή. Δεν ξέρω…

ΣΥΝΕΔΡΟΣ: (εκτός μικροφώνου)

ΦΑΜΕΛΛΟΣ: Είμαι σε αναστολή, ωραία. Είμαι σε αργία, όπως και τα επαγγελματικά. Ωραία. Είναι ασυμβίβαστο. Και έχει δίκιο ο Πρόεδρος. Το είπα για να ξεκινήσουμε τη διαδικασία.

Είναι πάρα πολύ σημαντική η στιγμή αυτή και η συνεδρίαση αυτή. Πάντα στα Συνέδρια της ΚΕΔΕ τα θέματα του περιβάλλοντος είχαν κεντρικό ρόλο και νομίζω ότι μετά το Συνέδριο της Αλεξανδρούπολης πράγματι πολλά πράγματα έχουν ειπωθεί και έχουν καταγραφεί. Είχα την τιμή να είμαι καλεσμένος και να συμμετέχω στα τραπέζια των συζητήσεων και στις επεξεργασίες και στις προτάσεις. Νομίζω ότι έχουμε μια κοινή  βάση από την οποία μπορούμε να ξεκινήσουμε.

Αλλά για να μπω λιγάκι, γιατί το πρώτο λεπτό το έφαγα, στη συζήτηση την οποία οφείλουμε να κάνουμε.

Νομίζω ότι έχει γίνει σε όλους αποδεκτό και η Αυτοδιοίκηση το ξέρει πολύ καλύτερα από όλους, ότι το περιβάλλον, όπως και η ενέργεια, είναι ένας από τους βασικούς μοχλούς ανάπτυξης της χώρας.

Η μονοσήμαντη ανάγνωση της προστασίας του περιβάλλοντος και της οικολογικής διαχείρισης, δεν προσφέρει στον τόπο αν  δεν συνδυάζεται με την ταυτόχρονη αξιοποίηση του περιβάλλοντος ως παραγωγικό μηχανισμό, ως πηγή ανάπτυξης, ως πηγή εργασίας, αλλά και ως πηγή προόδου, ως επιλογή προόδου για τη χώρα.  Και αυτό υπάρχουν πάρα πολλές δράσεις της Αυτοδιοίκησης, των αναπτυξιακών εταιρειών, των φορέων προστασίας περιβάλλοντος, που έχουν αποδείξει ότι το περιβάλλον είναι χώρος εργασίας, χώρος ανάπτυξης, χώρος προκοπής, χώρος προόδου για τη χώρα μας.

Όμως υπάρχει μια μεγάλη δεισιδαιμονία. Ότι όλοι στην Ελλάδα λένε ότι τα πράγματα δεν είναι ξεκαθαρισμένα, δεν υπάρχουν ξεκάθαροι κανόνες, υπάρχει ασάφεια, και πολλές φορές διαβάζουμε όλοι για μια μη υπαρκτή αντίθεση μεταξύ επιχειρηματικότητας και περιβάλλοντος, Αυτοδιοίκησης και περιβάλλοντος, ανάπτυξης και περιβάλλοντος.

  Επειδή όλα αυτά τα θέματα νομίζω ότι φτάσαμε στο 2016 και αξίζει να λυθούν, νομίζω ότι αξίζει να ξεκινήσουμε από το ότι χρειάζεται και ξεκινά στη χώρα μας η κωδικοποίηση της νομοθεσίας περιβάλλοντος και η απεικόνιση όλων των ρυθμίσεων, χωρικών και περιβαλλοντικών, σε έναν ενιαίο ψηφιακό χάρτη για όλη την Ελλάδα, με τις τοπικές αλλά και τις εθνικές ρυθμίσεις, ώστε να είναι ξεκάθαρο ότι έχουμε ένα οικολογικό και αναπτυξιακό εργαλείο, έχουμε ένα κοινό τόπο στον οποίον βρίσκονται οι χώροι και της αγοράς και της κοινωνίας και της Αυτοδιοίκησης και της διοίκησης, και η Αυτοδιοίκηση είναι ο χώρος ο οποίος μπορεί να διαχειριστεί αυτό το εργαλείο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και να το τροφοδοτήσει.

Νομίζω ότι ξεκινώντας με μια τέτοια συμφωνία, ότι θα έχουμε έναν κανόνα και ότι η εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας περιβάλλοντος αποτελεί για τη χώρα μας την ευκαιρία αποκατάστασης της ισονομίας και του κράτους δικαίου και στο περιβάλλον, θα πρέπει να δούμε τι εργαλεία σχεδιασμού έχουμε και νομίζω ότι το πρώτο θέμα για το οποίο με καλέσατε ήταν τα θέματα του χωρικού σχεδιασμού.

Στο ζήτημα αυτό λοιπόν, πρέπει να πούμε, παρότι δεν έχω την τυπική αρμοδιότητα, αλλά είμαι στο Υπουργείο που έχει την αρμοδιότητα, ότι πρέπει να κάνουμε μια σαφή διάκριση μεταξύ εθνικού και στρατηγικού σχεδίου και μεταξύ περιφερειακού σχεδίου και τοπικού, που έχει τη ρυθμιστική ιδιότητα. Διότι τα είχαμε μπλέξει λίγο στο παρελθόν και ο 4269 μας δημιούργησε προβλήματα σε αυτή την ανάγνωση.

Υπό τροποποίηση και η βασική Οδηγία 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα.

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΣΤΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ

2.12.2015

COM(2015) 595 final

2015/0275(COD)

Πρόταση

ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα

(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)

{SWD(2015) 259 final}

{SWD(2015) 260 final}

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

1.1. Γενικό πλαίσιο

Η οικονομία της Ένωσης επί του παρόντος χάνει σημαντική ποσότητα πιθανών δευτερογενών πρώτων υλών που βρίσκονται σε ροές αποβλήτων. Το 2013 η συνολική παραγωγή αποβλήτων στην ΕΕ ανήλθε σε περίπου 2,5 δισεκατομμύρια τόνους, εκ των οποίων 1,6 δισεκατομμύρια τόνοι δεν επαναχρησιμοποιήθηκαν ούτε ανακυκλώθηκαν και, ως εκ τούτου, χάθηκαν για την ευρωπαϊκή οικονομία. Εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν 600 εκατομμύρια τόνοι επιπλέον. Για παράδειγμα, μόνο ένα μικρό ποσοστό (43 %) των αστικών αποβλήτων που παράγονται στην Ένωση ανακυκλώθηκε, ενώ το υπόλοιπο κατέληξε σε χώρους υγειονομικής ταφής (31 %) ή αποτεφρώθηκε (26 %). Συνεπώς, η Ένωση χάνει σημαντικές ευκαιρίες για βελτίωση της αποδοτικής χρήσης των πόρων και δημιουργία μιας περισσότερο κυκλικής οικονομίας.

Όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων, παρατηρούνται μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών της Ένωσης. Το 2011, ενώ έξι κράτη μέλη διέθεσαν σε χώρους υγειονομικής ταφής ποσοστό μικρότερο από 3 % των αστικών αποβλήτων τους, σε 18 κράτη μέλη το ποσοστό αυτό υπερέβη το 50 %, ενώ σε ορισμένα υπερέβη το 90 %. Η άνιση αυτή κατάσταση πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως.

Οι προτάσεις τροποποίησης της οδηγίας 2008/98/ΕΚ για τα απόβλητα 1 , της οδηγίας 94/62/ΕΚ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας 2 , της οδηγίας 1999/31/ΕΚ για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων 3 , της οδηγίας 2000/53/ΕΚ για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους 4 , της οδηγίας 2006/66/ΕΚ σχετικά με τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές και τα απόβλητα ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών 5 και της οδηγίας 2012/19/ΕΕ σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού 6 εντάσσονται στη δέσμη μέτρων για την κυκλική οικονομία που περιλαμβάνει επίσης την ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Closing the loop – An EU action plan for the Circular Economy» (Κλείνοντας τον κύκλο – Σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία).

Υπό τροποποίηση η Οδηγία 1999/31/ΕΚ περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων.

Σε εξέλιξη βρίσκεται η διαδικασία τροποποίησης της Οδηγίας 1999/31/ΕΚ για την υγειονομική ταφή των αποβλήτων. Η Οδηγία προσαρμόζεται στους στόχους νέων κατευθύνσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων και με την τροποποίηση τίθεται ο στόχος για το 2030 να καταλήγει στην υγειονομική ταφή μόνο το 10% των στερεών αποβλήτων ενώ το υπόλοιπο 90% να αξιοποιείται με τις δράσεις της ανακύκλωσης, κομποστοποίησης, παραγωγής ενέργειας κ.ο.κ. 

Το ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ δημοσιεύσει την πρόταση για την νέα τροποποιητική Οδηγία.

Βρυξέλλες, 2.12.2015

COM(2015) 594 final

2015/0274(COD)

Πρόταση

ΟΔΗΓΙΑ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

για την τροποποίηση της οδηγίας 1999/31/ΕΚ περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ

1.ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΠΡΟΤΑΣΗΣ

1.1Γενικό πλαίσιο

Η οικονομία της Ένωσης χάνει επί του παρόντος σημαντική ποσότητα πιθανών δευτερογενών πρώτων υλών που βρίσκονται σε ροές αποβλήτων. Το 2013 η συνολική παραγωγή αποβλήτων στην ΕΕ ανήλθε σε περίπου 2,5 δισ. τόνους εκ των οποίων 1,6 δισεκατομμύρια τόνοι δεν επαναχρησιμοποιήθηκαν ή ανακυκλώθηκαν και, κατά συνέπεια, χάθηκαν για την ευρωπαϊκή οικονομία. Εκτιμάται ότι θα μπορούσαν να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν 600 εκατομμύρια τόνοι επιπλέον. Για παράδειγμα, ένα μικρό ποσοστό (43 %) μόνο των αστικών αποβλήτων που παρήχθησαν στην Ένωση υποβλήθηκε σε ανακύκλωση, ενώ το υπόλοιπο κατέληξε σε χώρους υγειονομικής ταφής (31 %) ή αποτεφρώθηκε (26 %). Κατά συνέπεια, η ΕΕ χάνει σημαντικές ευκαιρίες να βελτιώσει την αποδοτικότητα των πόρων και να δημιουργήσει μια πιο κυκλική οικονομία.

Όσον αφορά τη διαχείριση των αποβλήτων, η Ένωση αντιμετωπίζει επίσης μεγάλες διαφορές μεταξύ των κρατών μελών. Το 2011 έξι κράτη μέλη απόθεσαν σε χώρους υγειονομικής ταφής λιγότερο από το 3 % των αστικών αποβλήτων τους, 18 κράτη μέλη περισσότερο από το 50 % και ορισμένα κράτη μέλη περισσότερο από το 90 %. Αυτή η ανομοιογενής κατάσταση πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως.

Οι προτάσεις για την τροποποίηση της οδηγίας 2008/98/EK για τα απόβλητα 1, της οδηγίας 94/62/EΚ για τις συσκευασίες και τα απορρίμματα συσκευασίας 2, της οδηγίας 1999/31/EΚ περί υγειονομικής ταφής των αποβλήτων 3 , της οδηγίας 2000/53/EΚ για τα οχήματα στο τέλος του κύκλου ζωής τους 4 , της οδηγίας 2006/66/EΚ σχετικά με τις ηλεκτρικές στήλες και τους συσσωρευτές και τα απόβλητα ηλεκτρικών στηλών και συσσωρευτών 5 και της οδηγίας 2012/19/EΕ σχετικά με τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού 6 αποτελούν μέρος της δέσμης μέτρων για την κυκλική οικονομία, η οποία περιλαμβάνει επίσης ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Κάλυψη του κενού – Σχέδιο δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικονομία».

Πύργος- Ιστιαία: η διαδρομή και το φορτίο μίας «απόβλητης» αυτοδιοίκησης.

Τις τελευταίες ημέρες τους πολίτες της Βόρειας Εύβοιας, πλην των αγροτικών αγώνων και των άλλων κρίσιμων προβλημάτων, τους ανησυχεί  η «φιλοξενία»  αστικών απορριμμάτων από τον Πύργο Ηλείας (1500 τόνοι) στον ΧΥΤΑ της Ιστιαίας. Την σχετικά απόφαση πήρε το Διοικητικό Συμβούλιο του Περιφερειακού ΦΟΔΣΑ Α.Ε. ο οποίος έχει την ευθύνη για την διαχείριση του ενλόγω ΧΥΤΑ μετά την κατάργηση του ΦΟΔΣΑ Βόρειας Εύβοιας και την συγχώνευσή του στον περιφερειακό ΦΟΔΣΑ.  Το γεγονός μαθεύτηκε από την ανταλλαγή Δελτίων Τύπου μεταξύ του Δήμου Θήβας (http://thivanews.blogspot.gr/2016/01/1-500.html) και του πρώην Δημάρχου και πρώην Βουλευτή κ. Αθανάσιου Σκούμα και από εκεί πέρασε στον τοπικό διαδικτυακό τύπο. Τα τελευταία εικοσιτετράωρα η μεν Δήμαρχος Ιστιαίας Αιδηψού συγκαλεί έκτακτο Δημοτικό Συμβούλιο ενώ και στο Δήμο Μαντουδίου, Λίμνης Αγίας Άννας με πρωτοβουλία Δημοτικών Συμβούλων θα συγκληθεί έκτακτο Δημοτικό Συμβούλιο. Εύλογη και αναγκαία η συζήτηση του θέματος στα δύο Δημοτικά Συμβούλια. Πέραν του ουσιαστικού θέματος, δηλαδή της μεταφοράς απορριμμάτων από άλλες περιοχές στον ΧΥΤΑ της Βόρειας Εύβοιας  τίθεται και ένα άλλο, ίσως σημαντικότερο, πολιτικό ζήτημα: η αποξένωση των δήμων της περιοχής από τον ΧΥΤΑ που κατασκεύασαν για να διαχειριστούν τα αστικά απόβλητα, την ίδια στιγμή μάλιστα που άλλοι δήμοι σε άλλες περιοχές δεν ανέλαβαν ως όφειλαν αντίστοιχη πρωτοβουλία. Η αποξένωσή τους από την διοίκηση του ΧΥΤΑ ευθέως  μία ακόμη απόδειξη των αντιφάσεων του συστήματος διακυβέρνησης για τη διαχείριση των αστικών στερεών αποβλήτων και της έλλειψης δημοκρατικής νομιμοποίησης του συστήματος που εισήγαγε ο ν.4071/2012.

Την ίδια μέρα που εξελίσσονται αυτά στην Βόρεια Εύβοια, ο Γενικός Γραμματέας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων του Υπουργείου Εσωτερικών καταγγέλλει με υπερεπείγουσα μηνυτήρια αναφορά στην Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου δύο Δημάρχους, του Αγρινίου και Ακτίου Βόνιτσας  καθώς και τους Προέδρους των αντίστοιχων ΦΟΔΣΑ  γιατί αρνούνται να δεχθούν τα απορρίμματα του Δήμου Πύργου!!! Στο σχετικό Δελτίο Τύπου φέρεται να ισχυρίζεται ότι οι Δήμαρχοι δεν υπάκουσαν στις εντολές του «ιεραρχικά» προϊστάμενου τους Συντονιστή της Αποκεντρωμένης Διοίκησης!!!! Ο εν λόγω Κυβερνητικός Αξιωματούχος θεωρεί ότι η Αποκεντρωμένη Διοίκηση είναι ιεραρχικά προϊστάμενη αρχή των Δήμων γράφοντας στα παλαιότερα των υποδημάτων του το σύνταγμα και τις αρχές της διοικητικής αυτοτέλειας και της τοπικής αυτονομίας. (Βλ. aftodioikisi.gr)

Τα δημοτικά Συμβούλια των δύο Δήμων της Βόρειας Εύβοιας έχουν την ευκαιρία αλλά και την υποχρέωση να καταξιώσουν την διοικητική αυτοτέλεια και την συνταγματική κατοχύρωση της τοπικής αυτοτέλειας αποφασίζοντας κυριαρχικά για το εάν δέχονται να εξυπηρετήσουν και έως πιο σημείο τον Δήμο Πύργου, οι εκπρόσωποι του οποίου μαζί με άλλους συναδέλφους τους στην Πελοπόννησο  δεν έχουν ανταποκριθεί εγκαίρως στην υποχρέωσή τους να διαχειριστούν ορθολογικά τα αστικά απόβλητα!!! Οφείλουν να αποφασίσουν με γνώμονα την προστασία του συλλογικού συμφέροντος των τοπικών κοινωνιών τους αλλά και με κριτήριο την εύλογη αλληλεγγύη σε μία άλλη τοπική κοινωνία η οποία κινδυνεύει ως προς τη δημόσια υγεία εξαιτίας της ανικανότητας των δικών της ηγετών. Πρέπει έστω και εκ των υστέρων να κάνουν εκείνο το οποίο έπρεπε να είχε προηγηθεί προτού λάβει αποφάσεις το Διοικητικό Συμβούλιο του ΦΟΔΣΑ Α.Ε.  το οποίο υπερέβη τα όρια της έτσι και αλλιώς κολοβής δημοκρατικής του νομιμοποίησης.

Σε κάθε περίπτωση όμως τα Δημοτικά Συμβούλια της Βόρειας Εύβοιας και δια αυτών οι τοπικές τους κοινωνίες πρέπει να απαντήσουν για λογαριασμό όλης της αυτοδιοίκησης σε αυτόν τον ανεκδιήγητο Κυβερνητικό Αξιωματούχο που θεωρεί ότι είναι δερβέναγας της Αυτοδιοίκησης και θεωρεί τους Δημάρχους υπαλλήλους του δοτού κρατικού υπαλλήλου που ασκεί την εποπτεία η οποία δεν αποτελεί ιεραρχικό έλεγχο. Υπό αυτή την έννοια τα Δημοτικά Συμβούλια καλούνται να υπερασπίσουν την Αυτοδιοίκηση, την τοπική αυτονομία και το Σύνταγμα παράλληλα με την αξιοπρέπεια των τοπικών κοινωνιών τους αλλά και την εύλογη αλληλεγγύη σε άλλες τοπικές κοινωνίες με κριτήριο την προστασία ενός συλλογικότερου διακυβεύματος, χωρίς ίχνος λαϊκισμού και τοπικιστικού ρατσισμού.

Εξάλλου είναι και μία ευκαιρία να αρθούν στο ύψος της ευθύνης και να υπερβούν την εσωστρέφεια και τους άσκοπους ανταγωνισμούς που τα ταλαιπωρούν μήνες τώρα.

Η πολιτική για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων στην “κονίστρα της αλλαγής”

Του Δημήτρη Κατσούλη

Τέως Δημάρχου Αυλώνος Ευβοίας

Η πολιτική της διαχείρισης των στερεών αποβλήτων είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των υπό σύγχυση δημόσιων πολιτικών  που ασκούνται στην Ελλάδα την τελευταία πενταετία. Παρότι δεν έχει άμεση σχέση με την βίαιη δημοσιονομική προσαρμογή και συνεπώς δεν είναι υπό την αυστηρή επιτήρηση των δανειστών, αντιθέτως κατευθύνεται από τις Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναφέρεται σε ένα τομέα που κατά γενική ομολογία η Ελλάδα υστερεί έναντι των άλλων ευρωπαϊκών και όχι μόνο χωρών, εντούτοις πελαγοδρομεί σε ιδεοληπτικές και συντεχνιακές αγκυλώσεις πίσω από τις οποίες κρύβεται μία δεδομένη δυστυχώς πραγματικότητα: ο σχεδιασμός και η εφαρμογή των δημοσίων πολιτικών στην Ελλάδα δεν μπορεί να είναι αντικείμενο ορθολογικής σκέψης και αντίστοιχης πολιτικής στοχοθεσίας αλλά περιορίζεται σε συρραφή οικονομικών και μόνο συμφερόντων αγνοώντας ότι όποια στάθμιση αυτών θα πρέπει να εντάσσεται αποκλειστικά και μόνο στον «καμβά» του δημοσίου συμφέροντος.

Χαρακτηριστικές εκφάνσεις όσων αναφέρονται πιο πάνω είναι τόσο η αδυναμία του Κράτους, στην κεντρική και αποκεντρωμένη του διάσταση, της τοπικής αυτοδιοίκησης συμπεριλαμβανομένης, να εφαρμόσει ένα λειτουργικό και αποτελεσματικό  σύστημα διοίκησης και διαχείρισης των δομών διαχείρισης των στερεών αποβλήτων, με άλλα λόγια δεν κατόρθωσε ούτε να εφαρμόσει ούτε να αλλάξει τον ν.4071/2012 για τους Περιφερειακούς ΦΟΔΣΑ που μοιάζει δυσεφάρμοστος, όσο και να παρακολουθήσει και να εφαρμόσει εγκαίρως τις Οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την μείωση των στερεών αποβλήτων, πολιτικές που εφαρμόζονται προ πολλού με θετικά αποτελέσματα σε όλα σχεδόν τα ευρωπαϊκά κράτη. Διαλογή στην πηγή, σχεδιασμένη και μετρήσιμη ανακύκλωση και ανάκτηση των βιοαποβλήτων, μείωση του όγκου που οδεύει στην τελική διάθεση, αξιοποίηση των προϊόντων της ορθολογικής διαχείρισης των στερεών αποβλήτων. Όλα αυτά παραμένουν ανεκπλήρωτοι στόχοι που επαναλαμβάνονται στις επάλληλες νομοθετικές προσαρμογές και απέχουν επίμονα από την σταθερή και αποτελεσματική εφαρμογή στην πράξη.

Οι εκάστοτε Κυβερνήσεις νομοθέτησαν χωρίς να έχουν επαφή με την πραγματικότητα ή καλύτερα υπακούοντας μονοσήμαντα σε συγκεκριμένες πραγματικότητες όπως η προστασία και ενθάρρυνση συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων, οι συντεχνιακές και άλλες ιδεοληψίες περί των μορφών οργάνωσης και των μεθόδων τελικής διάθεσης και εντέλει την υποβάθμιση της επίτευξης των ποσοτικών και ποιοτικών στόχων που θέτει η ευρωπαϊκή πολιτική για την μείωση των στερεών αποβλήτων, συνεπώς για την εμπέδωση κρίσιμων αλλαγών τόσο στην καταναλωτική συμπεριφορά των πολιτών όσο και στην οργανωτική και επιχειρησιακή ετοιμότητα  των φορέων διαχείρισης και πρωτίστως των Δήμων που αποτελούν έτσι και αλλιώς το πρώτο επίπεδο σχεδιασμού και εφαρμογής των πολιτικών αυτών. Αντιθέτως, ενώ η κατεύθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν και είναι η μείωση των στερεών αποβλήτων στην Ελλάδα οι αρμόδιες αρχές σύναπταν συμβάσεις με εγγυημένη ποσότητα αποβλήτων για τις μονάδες διαχείρισης, δηλαδή επεδίωκαν εντέλει την αύξηση των αποβλήτων για να εξασφαλιστούν τα κέρδη!!!

Σήμερα η κατάσταση είναι ακόμη πιο πολύπλοκη. Η Κυβέρνηση με τις αρμόδιες δομές της παραπαίει μεταξύ ιδεοληψιών, εφαρμογής των ευρωπαϊκών πολιτικών και συντεχνιακών και κομματικών αγκυλώσεων. Εισήγαγε έναν νέο και σε σωστή κατεύθυνση Εθνικό Σχεδιασμό, ακολουθώντας υποχρεωτικά τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ενώ παράλληλα αμφισβητεί, ενίοτε υπονομεύει, αλλά εφαρμόζει εφόσον δεν αλλάζει τις δομές διαχείρισης και το σύστημα διοίκησης των Φορέων, αναποτελεσματικά σχεδιασμένο στα μέτρα του προϊσχύσαντος Εθνικού Σχεδιασμού.

Σε αυτό το πολιτικό αλαλούμ δεν είναι αμέτοχη ευθυνών και η τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου και δεύτερου βαθμού. Υποταγμένη σε ευκαιριακές διαχειριστικές λογικές, μικρής πνοής και χωρίς την κατανόηση της καρδιάς του προβλήματος δεν είναι ικανή να διαμορφώσει και να επιδιώξει μία διαφορετική  πρόταση δημόσιας πολιτικής για τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων. Οι αιτίες αυτής της πολιτικής αναπηρίας είναι πολλές και αγγίζουν τον σκληρό πυρήνα του στρατηγικού προσανατολισμού της Αυτοδιοίκησης.

Οι Θέσεις του CISD για το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων

Παρατηρητήριο Πολιτών για την Αειφόρο Ανάπτυξη

Citizens’ Inspectorate for Sustainable Development

Αθήνα 12 Ιουνίου 2015

Η Ελληνική Πολιτεία, μετά από δεκαετίες συνειδητής αβελτηρίας στο κρίσιμο ζήτημα των αποβλήτων υπερβαίνει τα λάθη και απαξιωμένους σχεδιασμούς, που δεν επέφεραν κανένα ουσιαστικό όφελος σε εθνικό επίπεδο και για πρώτη φορά αντιμετωπίζει σοβαρά το κρίσιμο αυτό ζήτημα με επίγνωση της κοινωνικής, περιβαλλοντικής και οικονομικής ευθύνης και προτείνει έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που προχωρά αποφασιστικά στην επίτευξη των ευρωπαϊκών και εθνικών στόχων ανακύκλωσης με σοβαρή, συντεταγμένη και τεκμηριωμένη επιχειρησιακή διαχείριση.Το CISD χαιρετίζει το νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) που έθεσε σε διαβούλευση το ΥΠΑΠΕΝ, γιατί: 

Προάγει τη μετάβαση προς μια κυκλική οικονομία και θέτει τις βάσεις για μια κοινωνία μηδενικών αποβλήτων, με άξονες προτεραιότητας την αποκέντρωση των δραστηριοτήτων σε επίπεδο Δήμου, τη διαλογή στην πηγή, την ποιοτική και ποσοτική ενίσχυση της ανακύκλωσης, τη μικρή κλίμακα των μονάδων επεξεργασίας και ανάκτησης, την ενθάρρυνση της κοινωνικής συμμετοχής, την αναβάθμιση του ρόλου των Δήμων και πάνω από όλα τη θεσμική κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα της διαχείρισης των αποβλήτων

 Δικαιώνει πολύχρονους αγώνες ατόμων και συλλογικοτήτων, μεταξύ των οποίων και του CISD που ασχολήθηκε συστηματικά τα τελευταία χρόνια προκειμένου να προωθηθεί η ιδέα μιας Ολοκληρωμένης Επιχειρησιακά Διαχείρισης των Στερεών Αποβλήτων στη χώρα μας,   Αποτυπώνει βασικούς στόχους και δεσμεύσεις που έχουν, κατά περιόδους, κατατεθεί από επιστημονικούς, κοινωνικούς φορείς και ΜΚΟ παίρνοντας καθοριστικές αποστάσεις από την αντίληψη που κυριάρχησε σε πολλές περιφέρειες της χώρας για τη δημιουργία συγκεντρωτικών μονάδων διαχείρισης σύμμεικτων αστικών αποβλήτων

Θέσεις και Απόψεις Οικολογικών Οργανώσεων για το υπό Διαβούλευση Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων

Φίλιππος Κυρκίτσος Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης

Νίκος Χαραλαμπίδης Greenpeace

Βαγγέλης Κουκιάσας Δίκτυο Μεσόγειος SOS

Αθήνα, 11 Ιουνίου 2015

Οι παρακάτω θέσεις και απόψεις κατατίθενται στα πλαίσια του υπό διαβούλευση Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) με την πρόθεση να συμβάλλουν στην τελική κατάρτιση ενός ολοκληρωμένου, καινοτόμου και κυρίως αποτελεσματικού ΕΣΔΑ. Η Ελλάδα μέχρι σήμερα έχει ταλαιπωρηθεί πάρα πολύ από «κακούς», «μέτριους» ή «καλούς» ΕΣΔΑ, που δυστυχώς ΟΛΟΙ τους δεν κατάφεραν το αυτονόητο, ΝΑ ΕΦΑΡΜΟΣΘΟΥΝ. Άρα, θα πρέπει να αξιοποιήσουμε την μέχρι σήμερα αρνητική εμπειρία και να δώσουμε στο νέο ΕΣΔΑ μεγάλη έμφαση στην ρεαλιστικότητα και αποτελεσματικότητα των στόχων και των μέτρων που θέτει, ώστε να ανατραπούν γρήγορα τα μέχρι σήμερα πολλά αρνητικά δεδομένα στην Διαχείριση Στερεών Αποβλήτων (ΔΣΑ).Το γεγονός ότι υστερούμε της συντριπτικής πλειοψηφίας των υπόλοιπων χωρών μελών της ΕΕ μπορεί να αξιοποιηθεί ως ευκαιρία. Εάν αποφύγουμε τα λάθη των πιο προχωρημένων χωρών και εάν υιοθετήσουμε και προσαρμόσουμε στα Ελληνικά δεδομένα ότι πετυχημένο γίνεται διεθνώς, μπορούμε να φθάσουμε πολύ σύντομα τους μέσους όρους της Ευρώπης στη ΔΣΑ και εν συνεχεία να πάμε ακόμη καλύτερα. Η ανακύκλωση – κομποστοποίηση και η εναλλακτική διαχείριση είναι σε κρίσιμο σημείο και μπορούν να «απογειωθούν» τα επόμενα χρόνια, αρκεί να μην επαναλάβουμε λάθη του παρελθόντος και κυρίως να μην κάνουμε καινούργια λάθη. Τέλος, δρομολογώντας ολοκληρωμένα τις επίσημες σύγχρονες πολιτικές στη ΔΣΑ, δημιουργούμε παράλληλα καλύτερες προϋποθέσεις για ανάπτυξη της οικονομίας, για δημιουργία υγιούς κοινωνικής επιχειρηματικότητας με ταυτόχρονη συμβολή στη μείωση της τεράστιας ανεργίας στη χώρα.

1.                   ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΣΔΑ

Είναι πολύ θετικό, και καθόλου αυτονόητο για την Ελλάδα, το γεγονός ότι το ΕΣΔΑ υιοθετεί με κατηγορηματικό τρόπο τη βασική ιεραρχία διαχείρισης των αποβλήτων (Πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση, ανακύκλωση-κομποστοποίηση, επεξεργασία, τελική διάθεση) και αυτό το αποδεικνύει έμπρακτα με συγκεκριμένες θετικές και καλοδεχούμενες προτάσεις και μέτρα. Μπαίνουν λοιπόν επιτέλους στην επίσημη πολιτική διαχείρισης πάγια αιτήματα και συγκεκριμένες διαχρονικές προτάσεις των οικολογικών οργανώσεων και άλλων φορέων και αυτό το θεωρούμε πολύ θετικό. Τέτοιες θετικές προτάσεις και μέτρα είναι π.χ. η πραγματική διάθεση για μεγιστοποίηση της Διαλογής στην Πηγή (ΔσΠ) των ανακυκλώσιμων υλικών, η έμφαση στη χωριστή συλλογή των βιοαποβλήτων, η δημιουργία Πράσινων Σημείων, η βασική επιλογή της κομποστοποίησης για την διαχείριση των οργανικών υλικών, η ενίσχυση του ρόλου των δήμων, το άνοιγμα στην κοινωνική οικονομία κ.α. Σε κάθε περίπτωση, η επιτυχία ενός ΕΣΔΑ δεν κρίνεται από τη διακηρυγμένη και φιλόδοξη στρατηγική του, αλλά: α) από τα συγκεκριμένα και ρεαλιστικά μέτρα που υλοποιούν αυτήν την στρατηγική, β) από το επίπεδο και την θέληση αυτών, που καλούνται να εφαρμόσουν τα όποια μέτρα και γ) από τους οικονομικούς πόρους που θα διατεθούν για την υλοποίησή τους. Και για τις τρεις αυτές προϋποθέσεις της επιτυχίας του ΕΣΔΑ έχουμε πολλή δουλειά μπροστά μας.Τέλος, στο προτεινόμενο ΕΣΔΑ υπάρχουν προτάσεις και προσεγγίσεις που θα πρέπει οπωσδήποτε να συζητηθούν σε βάθος με όλους τους εμπλεκόμενους και ενδιαφερόμενους φορείς, δεδομένης της πιθανότητας να επιφέρουν αρνητικές επιπτώσεις. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι απαραίτητες ορισμένες διευκρινίσεις ώστε να αποφύγουμε παλινωδίες ανάμεσα σε διαφορετικές ερμηνείες, κάποιες από τις οποίες ενδεχομένως θα μας πάνε πολλά χρόνια πίσω. Επίσης, στο προτεινόμενο ΕΣΔΑ παρατηρείται υστέρηση και ελλείψεις σε θέματα, που πλέον είναι πολύ ώριμα να τεθούν στην Ελληνική κοινωνία. Παρακάτω, παρουσιάζουμε αυτά τα θέματα καταθέτουμε κάποιες πρώτες απόψεις και προβληματισμούς ενώ θεωρούμε ότι θα πρέπει να γίνει ένας σύντομος αλλά ουσιαστικός διάλογος, σε μεγαλύτερο βάθος με όλους τους ενδιαφερόμενους και τους αρμόδιους, που εισηγήθηκαν το προς διαβούλευση ΕΣΔΑ.

Τοπικά Δημοτικά Σχέδια Αποκεντρωμένης Διαχείρισης με έμφαση στη διαλογή στη πηγή

Συνοπτικός οδηγός 

Τι περιλαμβάνει ένα τοπικό σχέδιο αποκεντρωμένης διαχείρισης

Παράρτημα στο υπό Διαβούλευση Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης  Αποβλήτων 

1. Δραστηριότητες πρόληψης και διαλογής στην πηγή, σε επίπεδο δήμου μέσω των οποίων επιδιώκεται η εκτροπή του μεγαλύτερου μέρους των απορριμμάτων με ορίζοντα το χρονικό διάστημα μέχρι το 2020. Περιλαμβάνουν, κυρίως:

- Ένα δίκτυο κάδων για την προδιαλογή οργανικών και ανακυκλώσιμων υλικών σε διακριτά ρεύματα, ανάλογα με τις ιδιαίτερες συνθήκες σε κάθε Δήμο. Ειδική πρόβλεψη πρέπει να αφορά την ξεχωριστή συλλογή των αποβλήτων κήπου (κλαδέματα κλπ).

- Ένα δίκτυο «πράσινων σημείων» με διευρυμένο ωράριο λειτουργίας, για τη συγκέντρωση υλικών που δεν κατευθύνονται στους κάδους όπως ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, συσσωρευτές, ελαστικά, ογκώδη αντικείμενα, τυχόν συγκεντρωμένες μεγάλες ποσότητες ανακυκλώσιμων από πολίτες, επιχειρήσεις, υπηρεσίες, σχολεία και την προώθηση της επαναχρησιμοποίησης – ανταλλαγής υλικών όπως ρουχισμού, επίπλων και παλαιών αντικειμένων κλπ

- Ένα σύστημα αποκομιδής και μεταφοράς που αφορά τα αναγκαία οχήματα, τους χώρους στάθμευσης και τους σταθμούς μεταφόρτωσης με την πρόβλεψη ότι σταδιακά θα μειώνεται η ανάγκη για μεταφόρτωση και μεταφορά σύμμεικτων απορριμμάτων

- Δράσεις υποκίνησης της συμμετοχής των πολιτών και συγκεκριμένα: o δράσεις δημόσιας διαβούλευσης και κοινωνικής συμμετοχής στον σχεδιασμό και την εφαρμογή του τοπικού σχεδίου για παράδειγμα μέσω ανοιχτών εκδηλώσεων, συσκέψεων με κοινωνικούς φορείς, ερωτηματολογίων, συνελεύσεων, συγκρότησης ομάδων

o δράσεις ενημέρωσης των πολιτών, των επαγγελματιών και των επιχειρήσεων για την πρόληψη της παραγωγής απορριμμάτων και τον τρόπο διαχείρισης των ειδικών αποβλήτων, ενδεικτικά στη μείωση χρήσης πλαστικής σακούλας και των συσκευασιών, στην διακριτή διαχείριση για τις μπαταρίες, τα ιατροφαρμακευτικά, τα απόβλητα κρεοπωλείων και ιχθυοπωλείων, τα τηγανέλαια κλπ

o δράσεις υποκίνησης, ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης για τη διαλογή στην πηγή, την ανακύκλωση και την κομποστοποίηση

2. Δραστηριότητες κομποστοποίησης - διαλογής - διαχωρισμού σε επίπεδο δήμου ή ομάδας δήμων. Περιλαμβάνουν κυρίως :

ΑΣΤΙΚΑ ΣΤΕΡΕΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΕΞΙ ΣΤΑΘΜΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

 Του Δημήτρη Ι. Κατσούλη

Η διαχείριση των στερεών αποβλήτων αποτελεί ένα πεδίον δημόσιας πολιτικής όπου ο μεν συγκεντρωτισμός αποθεώνεται ενώ η τοπική αυτοδιοίκηση καταγράφει συνεχώς ηθελημένες ήττες και περιθωριοποιείται. Είναι επίσης ένα ακόμη πεδίο διαμόρφωσης ψευδεπίγραφων διλημμάτων και κομματικών αρτηριοσκληρωτικών δογματισμών.  Κοντά σε όλα αυτά η αδηφάγα ασυδοσία του κρατικοδίαιτου εργολαβικού συστήματος που αναπτύσσεται με την στήριξη των κρατικών λειτουργών. Αυτή η πραγματικότητα διαφέρει ίσως από Περιφέρεια σε Περιφέρεια λαμβανομένης υπόψη και της προηγούμενης διαχείρισης με πρωτοβουλία της τοπικής αυτοδιοίκησης από την εποχή που μπορούσε να αναλάβει πρωταγωνιστικό ρόλο (όπως π.χ. Δυτική Μακεδονία).

Η Ελλάδα, με καθυστέρηση τριών και πλέον ετών, ενσωμάτωσε στην εθνική νομοθεσία τις δύο Οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, την 2008/98/Ε.Κ. και την 2008/99/Ε.Κ., με τις οποίες αναθεωρείται η ευρωπαϊκή πολιτική για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων και επανακαθορίζονται οι στόχοι ενόψει του 2020. Ο νόμος 4042/2012 εισήγαγε στην εθνική νομοθεσία τις επιταγές των Οδηγιών και κατέστρωσε υποχρεώσεις, στόχους και χρονοδιαγράμματα. Μόλις στις αρχές του 2014 έθεσε σε διαβούλευση το αρμόδιο Υπουργείο τα κείμενα για το Εθνικό Σχέδιο Πρόληψης της παραγωγής στερεών αποβλήτων και το νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, κείμενα που εν συνεχεία πρέπει να εξειδικευθούν με τα αναθεωρημένα Περιφερειακά Σχέδια Διαχείρισης, διεργασία που έπρεπε να ολοκληρωθεί εντός του πρώτου εξαμήνου του 2015. Εντούτοις το νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης δεν έχει τεθεί σε ισχύ ενώ υποτίθεται ότι εκπονούνται τα αναθεωρημένα Περιφερειακά Σχέδια εντελώς στο σκοτάδι. Ούτε λόγος για ουσιαστική διαβούλευση παρότι είναι επιταγή του ευρωπαϊκού δημοκρατικού κεκτημένου.  Πρόκειται για το απόλυτο αλαλούμ του σχεδιασμού μίας κρίσιμης για το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής πολιτικής.

Η Οδηγία 2008/99/Ε.Κ. επιτάσσει την διαχείριση των στερεών αποβλήτων με προτεραιότητα στις πολιτικές πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης και ανακύκλωσης των απορριμμάτων και εν γένει μείωσής τους  προωθώντας ως αφετηρία την συλλογή τους στην πηγή σε τέσσερα και πλέον ρεύματα. Αυτές τις επιλογές έχει πλέον ενσωματώσει ο Έλληνας νομοθέτης με τον ν.4042/2012. Εν τούτοις δεν έχει ξεκινήσει καμία διαδικασία διαμόρφωσης, οργάνωσης και εφαρμογής αυτής της πολιτικής. Το ΥΠΕΚΑ που συγκεντρώνει όλο το βάρος σχεδιασμού και άσκησης των πολιτικών διαχείρισης στερεών αποβλήτων ενδιαφέρεται κυρίως για την εξυπηρέτηση των κεντρικών επιλογών της διαχείρισης στην Αττική, εκεί ακριβώς που έχουν  αποτύχει παταγωδώς και διαχρονικά όλες οι συγκεντρωτικές πολιτικές του ανίκανου να αναλάβει ευθύνες και πολιτικό κόστος κεντρικού πολιτικού και διοικητικού συστήματος. Στο περιθώριο και πάντως χωρίς να αντιδρά επίσης διαχρονικά η τοπική αυτοδιοίκηση πρώτου και δευτέρου βαθμού.

Όσο και εάν φαίνεται σκληρό και απόλυτο αυτή είναι η πραγματικότητα στη διαχείριση των στερεών αποβλήτων. Όσες εξαιρέσεις υπάρχουν επιβεβαιώνουν απλώς τον κανόνα.

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΕ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

 Του Δημήτρη Κατσούλη

Οι Δήμοι πρωτίστως και οι περιφερειακοί ΦΟΔΣΑ επικουρικά αναδεικνύονται σε στρατηγικής σημασίας θεσμικές οντότητες για την υλοποίηση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Πρόληψης της Δημιουργίας Στερεών Αποβλήτων διότι σε αυτούς ανήκει η αρμοδιότητα εκπόνησης των τοπικών σχεδίων πρόληψης ανά ρεύμα αποβλήτων. Τα τοπικά σχέδια πρόληψης είναι τα sine qua non  εργαλεία για την υλοποίηση των στόχων του Εθνικού Σχεδιασμού.

Η εκπόνηση τοπικών σχεδίων πρόληψης πρέπει να υπακούει σε συγκεκριμένες κατευθύνσεις και διαδικαστικούς κανόνες. Δεν είναι μία διαδικασία εκπόνησης συστήματος κανονιστικών ρυθμίσεων που μπορεί να περιοριστεί σε μία μελετητική διαδικασία ή ακόμη λιγότερο σε μία πολιτική απόφαση του δημοτικού συμβουλίου ή σε περιφερειακό επίπεδο του διοικητικού συμβουλίου του ΦΟΔΣΑ. Αντίθετα είναι  το τελικό θεσμικό απόσταγμα μίας ευρύτατης συμμετοχικής διεργασίας στην οποία ανάλογα συμπράττουν ισοβαρώς οι φορείς της τοπικής κοινωνίας όπως οι ενώσεις καταναλωτών, οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι φορείς της τοπικής επιχειρηματικότητας, οι αγροτικοί συνεταιρισμοί, οι εκπαιδευτικοί φορείς κ.ο.κ.

Της εκπόνησης των τοπικών σχεδίων πρόληψης πρέπει να προηγηθεί συνεπώς η ευρεία διαβούλευση στην οποία η τοπική κοινωνία δια των φορέων της πρέπει να ενθαρρυνθεί να συμμετέχει καθόσον κανένα τοπικό σχέδιο, και κατ΄επέκταση το εθνικό, δεν μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς την ενεργή συμμετοχή των ίδιων των πολιτών- καταναλωτών. Επίσης οι παραγωγοί και οι έμποροι αποτελούν ισοβαρώς με τους καταναλωτές τους παράγοντες υλοποίησης των σχεδίων.  Για να γίνει αυτό κατορθωτό είναι αναγκαία η ενθάρρυνση της συμμετοχής τους στη διαβούλευση και την τελική διαμόρφωση των σχεδίων.

Οι Περιφερειακοί  ΦΟΔΣΑ, έχουν ασφαλώς το καθήκον να εκπονήσουν τα αντίστοιχα περιφερειακά σχέδια πρόληψης τα οποία πρέπει να ενσωματώνουν τις κατευθύνσεις του Εθνικού Σχεδίου αλλά ταυτόχρονα να συμπυκνώνουν τις επιλογές των τοπικών σχεδίων. Για να καταστεί αυτό δυνατόν πρέπει να διατυπώνουν κατευθύνσεις προς τους Δήμους αλλά και να εμπλέκονται στην τοπική διαβούλευση παρέχοντας την τεχνική και λειτουργική υποστήριξη στους Δήμους, οργανώνοντας παράλληλα τη διαβούλευση με τους περιφερειακούς φορείς του επαγγελματικού και επιχειρηματικού κόσμου της Περιφέρειας και με τις αντίστοιχες Ενώσεις Καταναλωτών, να συντονίζουν τη συνεργασία των δήμων και την εκπαιδευτική κοινότητα. Για να φέρουν σε πέρας τον ρόλο αυτό πρέπει να στελεχωθούν ή να καταστούν ικανοί να συγκροτήσουν δομές τεχνοκρατικής υποστήριξης αναπροσανατολίζοντας μάλιστα την έως τώρα  κυρίαρχη αντίληψη μερί διαχείρισης των στερεών αποβλήτων.

Συνεπώς ο ρόλος των Δήμων και των ΦΟΔΣΑ είναι ρόλος προγραμματικός, συμμετοχικός, υποστηρικτικός και εξόχως καθοδηγητικός.

Η  κανονιστική βάση της αρμοδιότητας των Δήμων και των ΦΟΔΣΑ στην πρόληψη της δημιουργία αποβλήτων καταστρώνεται με την διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 35 του ν. 4042/2012 «Ποινική προστασία του περιβάλλοντος − Εναρμόνιση με την Οδηγία 2008/99/ΕΚ − Πλαίσιο παραγωγής και διαχείρισης αποβλήτων − Εναρμόνιση με την Οδηγία 2008/98/ΕΚ − Ρύθμιση θεμάτων Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής» (ΦΕΚ  α΄24/13-2-2012)  που ορίζει ότι: «2. Περιφερειακά Σχέδια Διαχείρισης Αποβλήτων(ΠΕΣΔΑ). (α) Για κάθε Περιφέρεια καταρτίζεται Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ). Το ΠΕΣΔΑ αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διαχείρισης του συνόλου των αποβλήτων, τα οποία παράγονται σε μία Περιφέρεια, προσδιορίζει τις γενικές κατευθύνσεις για τη διαχείρισή τους, σε συμφωνία με τις κατευθύνσεις του Εθνικού Σχεδιασμού Διαχείρισης Αποβλήτων και των άρθρων 22 και 23 και υποδεικνύει τα κατάλληλα προωθούν ιεραρχικά και συνδυασμένα: α) την πρόληψη, β) την επαναχρησιμοποίηση, γ) την ανακύκλωση, δ) άλλου είδους ανάκτηση, όπως ανάκτηση ενέργειας, και ε)την ασφαλή τελική διάθεση σε επίπεδο Περιφέρειας.»

Σύμφωνα με την ανωτέρω διάταξη το Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα πρόληψης τα οποία μάλιστα εκτός του ότι πρέπει να συνδυάζονται με τους υπόλοιπους στόχους του Σχεδίου έχουν και ιεραρχική προτεραιότητα, δηλαδή πρέπει να προτάσσονται ως πολιτικές μείωσης της τελικής ποσότητας των αποβλήτων που οδεύουν προς τελική διάθεση. Το Περιφερειακό Σχέδιο εκπονείται από τον περιφερειακό ΦΟΔΣΑ και εν συνεχεία εγκρίνεται από το Περιφερειακό Συμβούλιο. Μόνο όταν ο αρμόδιος περιφερειακός ΦΟΔΣΑ δεν προχωρήσει στην εκπόνηση του Περιφερειακού Σχεδίου τότε η αρμόδια υπηρεσία της Περιφέρειας αναλαμβάνει η ίδια την εκπόνηση του Σχεδίου.

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΔΗΓΙΑΣ 2008/98/ΕΚ

Στην Ελλάδα το επίκεντρο του πολιτικού και τεχνοκρατικού ενδιαφέροντος εστιάζεται κυρίως στη διαχείριση και ακόμη ειδικότερα στη διάθεση των απορριμμάτων και μόνο τις δύο τελευταίες δεκαετίες εφαρμόστηκαν προγράμματα ανακύκλωσης η αξιολόγηση των οποίων δεν απέδωσε  θεαματικά αποτελέσματα. Η πολιτική της πρόληψης που στοχεύει στην μείωση των αποβλήτων με παρεμβάσεις στον κύκλο ζωής των προϊόντων είναι σχετικά νέα και μάλλον άγνωστη πολιτική στη χώρα μας. Γιαυτό η εκπόνηση και η αναμενόμενη θεσμοθέτηση του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδίου Πρόληψης ως απόρροια της ενσωμάτωσης της Οδηγίας 2008/98/ΕΚ με τον νόμο 4041/2012 είναι το πρώτο ουσιαστικό βήμα προσχώρησης της Ελλάδας σε μία διαφορετική και μάλλον επικρατούσα σε ευρωπαϊκό επίπεδο αντίληψη για τη διαχείριση των απορριμμάτων και γενικότερα τη διαχείριση των περιβαλλοντικών κινδύνων στο πλαίσιο του στόχου της βιώσιμης και αειφόρου ανάπτυξης.

Η  Οδηγία‐πλαίσιο  2008/98/ΕΚ  αποτελεί το υπερκείμενο θεσμικό πλαίσιο για  τα  απόβλητα  και ειδικότερα ως προς την ιεράρχηση των δράσεων θέτει με κανονιστική πλέον δυναμική την πρόληψη στην κορυφή της θεσμικής και πολιτικής πυραμίδας της στρατηγικής για την  προστασία του περιβάλλοντος από τα απόβλητα. Την   «πρόληψη»  την ορίζει ως σύστημα μέτρων   που λαμβάνονται πριν  ένα  προϊόν, μία ουσία, ένα υλικό  γίνει απόβλητο και με στόχο:

α) Τη μείωση της ποσότητας των αποβλήτων, διαμέσου της επαναχρησιμοποίησης προϊόντων ή την παράταση της διάρκειας ζωής των προϊόντων

β) Τη μείωση των αρνητικών επιπτώσεων των παραγόμενων αποβλήτων στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία

γ) Τη μείωση του περιεχομένου των επιβλαβών ουσιών στα υλικά και προϊόντα

Η πρόληψη των αποβλήτων εξειδικεύεται σε ένα ευρύ φάσμα εναλλακτικών πολιτικών  και συνοδεύεται από  σημαντικά πλεονεκτήματα. Κεντρικός στόχος  είναι η μείωση των αποβλήτων που παράγονται στην πηγή ποσοτικά και ποιοτικά  ως προς τις τοξικές και εν γένει επιβλαβείς ουσίες που εμπεριέχουν, πριν φθάσουν στο στάδιο των διαφόρων επιλογών διαχείρισης όπως είναι η ανακύκλωση, η κομποστοποίηση, η ανάκτηση ενέργειας και η υγειονομική ταφή των αποβλήτων.

Αποστολή των μέτρων για την  πρόληψη της δημιουργίας αποβλήτων είναι και τα  μέτρα για τη μείωση των δυσμενών επιπτώσεων των παραγόμενων αποβλήτων στο περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία.  Επίσης διαμέσου της πρόληψης επιτυγχάνεται η μείωση της ποσότητας των υλικών που χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία νέων προϊόντων και την αύξηση της αποδοτικότητας με την οποία χρησιμοποιούνται προϊόντα, αφού έχουν δημιουργηθεί έτσι ώστε να επιτευχθεί η βιώσιμη διαχείριση των πρώτων υλών. Ο περιορισμός της άσκοπης υπερκατανάλωσης των προϊόντων αλλά και ο σχεδιασμός των προϊόντων με τρόπο ώστε να μειώνεται η ποσότητά τους όταν θα γίνουν απόβλητα. Τέλος η παράταση του κύκλου ζωής των προϊόντων  ενθαρρύνεται με  την επαναχρησιμοποίηση, την επισκευή, την ανακαίνιση  συμβάλλοντας έτσι στη μείωση της ποσότητας των αποβλήτων. Η παράταση της ζωής ενός προϊόντος ή η εξέταση εναλλακτικών επιλογών, όπως είναι η επαναχρησιμοποίηση αποτελούν μορφές πρόληψης μέσω της εκτροπής από το ρεύμα των αποβλήτων.

Τα Εθνικά Σχέδια Πρόληψης των κρατών μελών που έχουν ήδη εκπονηθεί και τεθεί σε ισχύ ενσωματώνουν πρωτοβουλίες και δραστηριότητες σχετικά με την πρόληψη της δημιουργίας απορριμμάτων που θεμελιώνονται στις ρυθμίσεις παλαιοτέρων Οδηγιών ή και εθνικών νομοθεσιών που είχαν εφαρμοστεί πριν την Οδηγία Πλαίσιο 2008/98/ΕΚ. Σε πολλές όμως περιπτώσεις η Οδηγία Πλαίσιο είναι η αφετηρία, το έναυσμα για να ληφθούν συστηματικά μέτρα μείωσης των αποβλήτων διαμέσου της πρόληψης στη δημιουργία τους. Κοινή συνισταμένη των περισσοτέρων Σχεδίων είναι επιλογή μέτρων χαμηλού κόστους έτσι ώστε να είναι εύληπτη η εφαρμογή τους από τους πολίτες και τις τοπικές κοινότητες δεδομένου ότι η κοινωνική αποδοχή και κυρίως η ενεργή συμμετοχή των πολιτών ιδίως ως καταναλωτών και χρηστών των προϊόντων αποτελεί και το κλειδί για να ευοδωθούν τα μέτρα πρόληψης.

Επισημαίνεται μάλιστα ότι η οικονομική κρίση που δυσχεραίνει τη λειτουργία των επιχειρήσεων, των δημοσίων υπηρεσιών και κυρίως την ζωή των  νοικοκυριών αποτελεί ίσως γόνιμη αφορμή για την θέσπιση και εφαρμογή μέτρων πρόληψης της δημιουργία αποβλήτων επιτυγχάνοντας την αποτελεσματική χρήση των πόρων, την μείωση των δαπανών απόκτησης και διατήρησης προϊόντων και υπηρεσιών, την υιοθέτηση πρακτικών βιωσιμότητας των πόρων τόσο των επιχειρήσεων όσο και των καταναλωτών. Επειδή όμως η στόχευση της πρόληψης της δημιουργίας αποβλήτων δεν είναι κυρίως ή μόνο οικονομική αλλά πρωτίστως περιβαλλοντική η συγκυρία συμβάλλει στην αλλαγή των καταναλωτικών προτύπων έτσι ώστε να οδηγηθούμε στην βιώσιμη κατανάλωση και να αφήσουμε πίσω το πρότυπο του υπερκαταναλωτισμού που εκτός των άλλων παράγει και μεγάλες ποσότητες αποβλήτων.

Το υπό εκπόνηση Εθνικό Στρατηγικό Σχέδιο Πρόληψης της δημιουργίας Αποβλήτων με βάση τις παραπάνω διαπιστώσεις αλλά και την παρούσα εθνική συγκυρία της δραματικής οικονομικής κρίσης  προτείνει ορισμένους κρίσιμους τομείς  προτεραιότητας σε σχέση με τα ρεύματα  αποβλήτων. Οι τομείς αυτοί είναι:

·         Τομέας Προτεραιότητας ‐ Απόβλητα τροφίμων. Ειδικός στόχος: Προώθηση της μείωσης παραγωγής  αποβλήτων τροφίμων

·         Τομέας Προτεραιότητας – Χαρτί. Ειδικός στόχος: Προώθηση της μείωσης κατανάλωσης χαρτιού

·         Τομέας Προτεραιότητας – Υλικά / απόβλητα συσκευασίας. Ειδικός στόχος: Προώθηση της μείωσης αποβλήτων συσκευασίας

·         Τομέας Προτεραιότητας – Απόβλητα Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού. Ειδικός στόχος: Προώθηση της επαναχρησιμοποιήσης ΗΗΕ.