Του Δημήτρη Ι.
Κατσούλη
Ο υπό διαβούλευση
Ενιαίος Κώδικας της Αυτοδιοίκησης χαρακτηρίζεται από την Κυβέρνηση και τις
ηγεσίες των συλλογικών οργάνων της Αυτοδιοίκησης (ΚΕΔΕ, ΕΝΠΕ) ως ένα πολύ
σημαντικό νομοθέτημα ή ακόμη και μία μεγάλη μεταρρύθμιση. Οι διακηρύξεις αυτές
επαναλαμβάνονται στα ενημερωτικά μέσα ενώ δημιουργούν στους αιρετούς των Δήμων
και των Περιφερειών προσδοκίες που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική διάσταση
του Κώδικα.
Ας εξηγούμαστε:
Ο Καλλικράτης
(Ν.3852/2010) υπήρξε όντως μία ιστορική μεταρρύθμιση γιατί δημιούργησε το
χωρικό πλαίσιο των Δήμων και των Περιφερειών έτσι ώστε να καταστούν αποδοχείς
της αποκεντρωμένης εξουσίας και να γίνουν οχήματα προσέγγισης στο από δεκαετίες
ζητούμενο ευρωπαϊκό κεκτημένο της Αυτοδιοίκησης. Μετά το 2011 όμως και κυρίως
στις περιόδους των μνημονίων η εξέλιξη της μεταρρύθμισης αυτής πάγωσε, οι
ρηξικέλευθες αρχές τοπικής διακυβέρνησης, όπως η διαμεσολάβηση, η λογοδοσία, η
διαβούλευση, «πάγωσαν» για να καταργηθούν αργότερα και με ευθύνη των ίδιων των
αιρετών, η αποκέντρωση της εξουσίας στους Δήμους και τις Περιφέρειες όχι μόνο
δεν πραγματώθηκε αλλά και πρόνοιες του Καλλικράτη χάθηκαν στις ελληνικές
καλένδες, οι Κυβερνήσεις συνέχισαν να απομυζούν και να υπεξαιρούν τους
θεσμοθετημένους πόρους της Αυτοδιοίκησης. Τα τελευταία επτά χρόνια, στο όνομα
της κυβερνησιμότητας, απομειώθηκε η δημοκρατική λειτουργία του συστήματος
διακυβέρνησης, ενισχύθηκε η θεσμική διαχειριστική και λειτουργική χειραγώγηση
της Αυτοδιοίκησης από το λεγόμενο ψευδεπίγραφα επιτελικό κράτος.
Οι Περιφέρειες,
νέος θεσμός δευτεροβάθμιας αυτοδιοίκησης, δεν προσαρμόστηκε ποτέ στην ιδιαίτερο
θεσμικό του ρόλο, παρέμεινε ως διχασμένος θεσμός ανάμεσα στην κληρονομιά των
νομαρχιακών αυτοδιοικήσεων και στην επιχειρησιακή λειτουργία του Περιφερειάρχη
στη διαχείριση του εκάστοτε ΕΣΠΑ. Στα χρόνια της υποβάθμισης της Αυτοδιοίκησης
έναντι του λεγόμενου επιτελικού κράτους, που συνεχίζουμε να τα βιώνουμε, η
υπονόμευση της δημοκρατικής λειτουργίας του συστήματος διακυβέρνησης των
Περιφερειών παίρνει μεγαλύτερες διαστάσεις καθώς οι Περιφέρειες δεν διαθέτουν
την ιστορική θεσμική κληρονομιά της δημοκρατικής λειτουργίας του δημοτικού
συστήματος διακυβέρνησης.
Ο Κώδικας εκ των
πραγμάτων δεν θα μπορούσε να είναι μεγάλη μεταρρύθμιση καθώς εξαρχής
αποκλείστηκε η νομοθέτηση των αναγκαίων τομών που θα οδηγούσαν την Αυτοδιοίκηση
πιο πέρα από εκεί που την άφησε ο Καλλικράτης, δηλαδή την αποκέντρωση εξουσιών
και πόρων προς τους Δήμους και τις Περιφέρειες, την κατάστρωση δημοκρατικών
τομών στο σύστημα διακυβέρνησης και την συγκρότησή του στους Δήμους και τις
Περιφέρειες σε αντιστοιχία με τον ιδιαίτερο θεσμικό ρόλο κάθε ενός εκ των
επιπέδων, την αντικατάσταση της αυταρχικής
εποπτείας από την εταιρική σχέση Κεντρικού Κράτους, Περιφερειών και Δήμων,
Εντέλει, με τον νέο
Ενιαίο Κώδικα, πέραν της εύλογης συστηματοποίησης της διάσπαρτης νομοθεσίας για
τους Ο.Τ.Α. που σε πολλές περιπτώσεις γίνεται νομοτεχνικά άστοχα, κωδικοποείται
η εξάρτηση και η περιθωριοποίηση της Αυτοδιοίκησης και η απόλυτη υπαγωγή της στο
συγκεντρωτικό μοντέλο πρωθυπουργικής διακυβέρνησης σε πλήρη αποστροφή προς το
ευρωπαϊκό κεκτημένο της δημοκρατικής Αυτοδιοίκησης.
Για την ισχυρή
Αυτοδιοίκηση, στις κατευθύνσεις του Συντάγματος και του Ευρωπαϊκού Χάρτη
Τοπικής Αυτονομίας, χρειάζονται τολμηρές νομοθετικές τομές και εν συνεχεία ένας
Νέος Κώδικας της Ισχυρής Δημοκρατικής Αυτοδιοίκησης. Αυτό είναι πλέον το
διακύβευμα. Ο Κώδικας της Κυβέρνησης είναι προορισμένος να μην αντέξει στον
χρόνο.
