Νέος Κώδικας: Τα Συμβούλια στο περιθώριο για ακόμη λιγότερο πολιτικό έλεγχο.

 

Του Δημήτρη Ι. Κατσούλη

Ο υπό ψήφιση Κώδικας Αυτοδιοίκησης επιλέγοντας την νομοτεχνική πρακτική της ενιαίας ρύθμισης των συστημάτων διακυβέρνησης των Δήμων και των Περιφερειών ουσιαστικά επιτυγχάνει την περαιτέρω αποδυνάμωση των βουλευόμενων οργάνων και εν προκειμένω του Περιφερειακού Συμβουλίου. Οι ρυθμίσεις αποπνέουν την αντίληψη ότι το Συμβούλιο δεν είναι το ανώτατο αντιπροσωπευτικό όργανο του ΟΤΑ που με την έστω παραβιασμένη αναλογικότητα αντιπροσωπεύει το εκλογικό σώμα αλλά ένα αποστεωμένο συλλογικό όργανο που ασκεί ορισμένες και σπανίως σημαντικές αρμοδιότητες. Κατά την αντίληψη αυτή, το σύστημα διακυβέρνησης είναι οιωνοί «προεδρικό» και συνεπώς ο Περιφερειάρχης όπως και ο Δήμαρχος έχουν μόνο αυτοί το τεκμήριο της πολιτικής αντιπροσώπευσης ή έστω η ισχύς του τεκμηρίου αυτού είναι πολλαπλάσια εκείνης του Περιφερειακού Συμβουλίου. Η αντίληψη αυτή ξεχνά ότι ακόμη και στο «προεδρικό» σύστημα λειτουργούν θεσμικά αντίβαρα έτσι ώστε να ελέγχεται η εκτελεστική εξουσία.

Σύμφωνα  με τον Ευρωπαϊκό Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας το σύστημα διακυβέρνησης είναι κατ΄εξοχήν «συμβουλιακό» ή κατ΄ αντιστοιχία «οιωνοί κοινοβουλευτικό». Ειδικότερα το άρθρο 3 του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας ορίζει ότι «1. Τοπική αυτονομία σημαίνει το δικαίωμα και την ικανότητα των τοπικών αρχών, μέσα στα πλαίσια του νόμου, να ρυθμίζουν και διαχειρίζονται σημαντικό µμερίδιο των δημόσιων υποθέσεων µε ίδιαν ευθύνη και για το συμφέρον του τοπικού πληθυσμού. 2. Το δικαίωμα αυτό ασκείται από συμβούλια ή συνελεύσεις που συγκροτούνται από µέλη ελευθέρως εκλεγόμενα µε μυστική ψηφοφορία µε βάση την άμεση, ίση και καθολική ψήφο, και που μπορούν να έχουν εκτελεστικά όργανα υπόλογα σ’ αυτά. Η διάταξη αυτή µε κανένα τρόπο δεν επηρεάζει την προσφυγή στις συνελεύσεις πολιτών, στα δημοψηφίσματα ή σ’ οποιαδήποτε άλλη µμορφή απ’ ευθείας συµµετοχή πολιτών όταν τούτο επιτρέπεται υπό του νόμου». Εκ των ανωτέρω προκύπτει μία γενική αρχή οργάνωσης του συστήματος διακυβέρνησης όπου το Συμβούλιο έχει την άσκηση του δικαιώματος της ρύθμισης και διαχείρισης των υποθέσεων αρμοδιότητας του ΟΤΑ και τα εκτελεστικά όργανα είναι υπεύθυνα ενώπιον αυτού, ανεξαρτήτως ασφαλώς του τρόπου εκλογής τους. Η παραβίαση αυτής της αρχής αποτελεί ευθεία παραβίαση του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας ο οποίος υπερισχύει έναντι του τυπικού νόμου και εν προκειμένω έναντι του Κώδικα.

Η άμεση εκλογή του Περιφερειάρχη ή του Δημάρχου με ποσοστό 50%+1 επέτρεπε την έκπτωση από την αρχή της ίσης αντιπροσώπευσης στην κατανομή των εδρών του Συμβουλίου με απόδοση  των 3/5 των εδρών στον εκλεγέντα συνδυασμό χάριν της διοικητικής σταθερότητας ή της «Κυβερνησιμότητας». Η κατάργηση της εκλογής με αυξημένη πλειοψηφία, ο καθορισμός ορίου εκλογής στο 42% και η κατάργηση του δεύτερου γύρου καθώς και η εντέλει εκλογή Δημάρχου ή Περιφερειάρχη με οποιαδήποτε σχετική πλειοψηφία απονομιμοποιεί την έκπτωση από την αρχή της ίσης αντιπροσώπευσης.

Η αντίληψη που φέρεται να επικρατεί στους συντάκτες του Νέου Κώδικα και σε όσους ενθάρρυναν αυτές τις θεσμικές επιλογές, ότι δήθεν πρωτίστως εκλέγουμε το εκτελεστικό όργανο και παρεμπιπτόντως το Συμβούλιο άρα δεν έχει σημασία η παραβίαση της ίσης αντιπροσώπευσης και πολύ περισσότερο η αποδυνάμωση του Συμβουλίου είναι νομικοπολιτικά έωλη. Ο Ευρωπαϊκός Χάρτης Τοπικής Αυτονομίας απαιτεί τα εκτελεστικά όργανα να υπάγονται στον πολιτικό έλεγχο των Συμβουλίων. Η άρνηση του νομοθέτη του Νέου Κώδικα να προστατεύσει το πρωτείο του Συμβουλίου γίνεται ακόμη πιο προκλητική όταν εξαφανίζει ή αποδυναμώνει διαδικασίες άσκησης πολιτικού ελέγχου από το Συμβούλιο, όπως η μείωση στο ήμισυ των συνεδριάσεων λογοδοσίας (άρθρο 150 νέου Κώδικα), η μείωση των ημερών άδειας των συμβούλων για συμμετοχή στις Συνεδριάσεις (άρθρο 298, παρ.2 νέου Κώδικα), η κατάργηση της πρότασης θεμάτων για συζήτηση από το ένα τρίτο (1/3) των μελών του Συμβουλίου (άρθρο 124 νέου Κώδικα), η παρέμβαση στην πολιτική και οργανωτική αυτονομία των παρατάξεων της μειοψηφίας (άρθρο 116 νέου Κώδικα) κ.α.

Ο νέος Κώδικας με τις ανωτέρω διατάξεις βρίσκεται έξω από τις κατευθυντήριες αρχές του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας τις οποίες οφείλει εκ του Συντάγματος να τηρεί λόγω της αυξημένης τυπικής ισχύος του Χάρτη.